Zabytki Laborecká vrchovina

Jesień 1944 roku zapisała się w historii narodowej bitwą o Przełęcz Dukielską. Pole bitwy na Dukli ze względu na swoje historyczne znaczenie stało się narodowym zabytkiem kultury. Jego dominantą i symbolem czci dla poległych żołnierzy jest monumentalny pomnik Pamätník na Dukle. Znajduje się on na terenie katastralnym wsi Vyšný Komárnik, w powiecie Svidník, niedaleko przejścia granicznego do Polski. Teren przyrodniczy wraz z muzeum wojskowym jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w tym regionie.

Pomnik Czechosłowackiego Korpusu Armijnego został wzniesiony przez rząd Republiki Czechosłowackiej w 1949 roku. Jego autorem jest architekt Josef Grus. Monument składa się z wysokiego wieżowatego obiektu w kształcie ściętego ostrosłupa oraz kolumbarium. W kolumbarium złożona jest ziemia ze wszystkich pól bitewnych armii czechosłowackiej. Jego portal zdobią reliefy przedstawiające szlak bojowy wojsk. Pomnik wraz z salą ceremonialną osiąga wysokość 28 m. W pierwotnym zamyśle częścią pomnika była rzeźba czechosłowackiego żołnierza oddającego hołd swoim martwym towarzyszom broni oraz godło państwowe. Elementy te zostały usunięte w 1964 roku, a pomnik uzupełniono brązową grupą rzeźbiarską autorstwa artysty Jána Kulicha.

Do pomnika prowadzi kolumnada z brązowymi tablicami zawierającymi nazwiska 1 256 żołnierzy armii czechosłowackiej, którzy polegli w bitwie o Przełęcz Dukielską. Monument zamyka południową stronę cmentarza wojskowego. Pochowano tu 565 żołnierzy korpusu. Integralną częścią terenu pola bitwy na Dukli jest wojskowe muzeum przyrodnicze. Zostało ono udostępnione zwiedzającym w 1959 roku i prezentuje technikę wojskową, stanowiska ogniowe artylerii, bunkry jednostek wojskowych oraz stanowisko dowodzenia. Jego częścią jest Dolina Śmierci z rozmieszczonym sprzętem wojskowym. Północno-wschodnią część terenu tworzy aleja Hrdinov Dukly. Umieszczono tu popiersia 15 bohaterów armii Związku Radzieckiego.

Oprócz monumentalnego pomnika elementem pola bitwy na Dukli jest także granitowy pomnik Rozpuknuté srdce. Znajduje się on przy drodze, około 200 m od granicy państwowej. Został wzniesiony w miejscu tragicznej śmierci generała, którego samochód wjechał na minę pułapkę. Około 100 m dalej umieszczono granitową rzeźbę przedstawiającą dłoń żołnierza rozbrajającego minę przeciwpancerną. Bezpośrednio przy granicy państwowej stoi imponująca wieża widokowa o wysokości 52 m. Została zbudowana w miejscu dawnego punktu obserwacyjnego dowódcy wojsk i oferuje widok na panoramę pola bitwy po stronie słowackiej i polskiej. W holu wejściowym znajduje się urządzenie audiowizualne, które udostępnia bliższe informacje o operacji karpacko-dukielskiej.

Jeśli będziesz przechodzić przez region Šariš, koniecznie zatrzymaj się w tym wyjątkowym miejscu oddającym hołd bohaterom naszej historii. Zwiedzanie pomnika i muzeum wojskowego pod gołym niebom można połączyć z wizytą w drewnianym kościółku św. Kosmy i Damiana oraz wspaniałym drewnianym kościele w miejscowości Nižný Komárnik. Okolica oferuje całe spektrum takich drewnianych zabytków sakralnych. Jeśli chcesz odwiedzić je wszystkie, zalecamy zarezerwowanie noclegu w pobliżu Pamätníka na Dukle. Możesz wybrać nocleg we Vyšnym Komárniku lub skorzystać z oferty noclegowej w Svidníku. Na naszym portalu z pewnością znajdziesz odpowiedni obiekt na swój aktywny pobyt z dobrymi połączeniami do lokalnych atrakcji.

Przełęcz Dukielska (Dukliansky priesmyk) to niemal zupełnie zwyczajna przełęcz górska na wysokości 502 m n.p.m., która jednak dzięki operacji karpacko-dukielskiej stała się całkowicie niezwykła. Znajduje się pomiędzy szczytami Kýčera i Brdo, w północnej części Laboreckej vrchoviny, na granicy słowacko-polskiej. Nazwę przełęcz zawdzięcza niedalekiemu polskiemu miastu Dukla.

Dzieje przełęczy nie są jednak wcale zwyczajne, wręcz przeciwnie. Teren tego Wojskowego Muzeum Przyrodniczego jest często nazywany „Doliną Śmierci” i przypomina jeden z najkrwawszych rozdziałów naszej historii. Walki, które toczyły się tu podczas II wojny światowej, pochłonęły życie dziesiątek tysięcy żołnierzy radzieckich i czechosłowackich. Przy wejściu do tej naznaczonej tragedią doliny przechodzi się obok dwóch zakleszczonych w sobie czołgów, które są symbolem przewagi Armii Czerwonej nad faszystowskim złem.

Dominantą przełęczy jest wysoki na 28 m Pamätník československému armádneho zboru, który w 1949 roku wzniesiono według projektu architekta Jozefa Grusa. Integralną częścią pomnika są brązowe tablice z nazwiskami 1 265 poległych żołnierzy należących do 1. Czechosłowackiego Korpusu Armijnego. Pomnik wraz z cmentarzem wojskowym tworzy rozległe muzeum wojskowe. Na jego terenie zwiedzający mogą obejrzeć kilkadziesiąt sztuk ciężkiego sprzętu bojowego, w tym samoloty, odtworzone stanowiska ogniowe artylerii, bunkry w okolicznych lasach oraz inne zabytki militarne. W miesiącach letnich dla odwiedzających dostępna jest również wysoka na 52 m wieża widokowa, zbudowana dokładnie w miejscu, w którym znajdował się punkt obserwacyjny Ludvíka Svobody.

Dukliansky priesmyk jest znana wśród turystów także z tego, że w tych miejscach rozpoczyna się Cesta hrdinov SNP. Jest to najważniejsza, a zarazem najdłuższa (ponad 700 km) magistrala turystyczna w poprzek Słowacji, ciągnąca się od Duklianskeho priesmyku aż po Bradlo na Štefánikovej mohyle. Jej przejście zajmuje od 26 do 28 dni.

Na Dukliansky priesmyk można dotrzeć z miejscowości Svidník, drogą asfaltową przez Ladomirovú, Hunkovce, Krajnę Poľanę, Nižný Komárnik oraz Vyšný Komárnik. Przełęcz jest między innymi ważnym węzłem szlaków turystycznych. Schodzą się tu czerwony szlak z Porubského sedla na wschód wzdłuż granicy państwowej, czerwony szlak wzdłuż Cesty hrdinov SNP do wsi Medvedie oraz dwa kolejne szlaki turystyczne dochodzące z Polski.

Jeśli rozbudziliśmy Waszą ciekawość i wybieracie się z wizytą na Duklę oraz w okoliczne góry, zalecamy spędzenie tu kilku dni. Znajdźcie nocleg w pobliżu Duklianskeho priesmyku, aby już wczesnym rankiem wyruszyć na zwiady okolicy lub na dłuższe wędrówki. Inspirację na udany pobyt znajdziecie także na stronach zakwaterowanie Kapišová, zakwaterowanie Ladomirová lub zakwaterowanie Hunkovce. Piękna okolica wręcz zachęca do włożenia butów trekkingowych i wyruszenia na wędrówki lub odkrywania ciekawej historii tego pięknego regionu.

Druga wojna światowa dotknęła życie milionów ludzi. Wielu z nich poległo w okrutnych walkach na linii frontu. Prawdopodobnie najcięższe starcia między wojskami niemieckimi a wyzwoleńczymi na naszym terytorium miały miejsce na froncie wschodnim podczas zdobywania przełęczy Dukliansky priesmyk. Ofiary armii słowackich i radzieckich spoczywają na wielkim cmentarzu wojskowym pod Duklą. Niemieccy żołnierze znaleźli miejsce swojego ostatniego spoczynku niedaleko miejscowości Hunkovce.

Niemiecki cmentarz wojskowy znajduje się na skraju wsi, obok głównej drogi prowadzącej do miejscowości Vyšný Komárnik. Jest usytuowany na łagodnym zboczu. Miejsca pochówku są oznaczone małymi kamiennymi krzyżami. Na każdym z nich, oprócz imienia i nazwiska oraz dat urodzenia i śmierci, znajduje się również stopień wojskowy. Po każdej stronie krzyża wyryte są nazwiska. Łącznie na cmentarzu pochowanych jest 3 100 żołnierzy. Cmentarz został odnowiony w 1994 roku na mocy międzynarodowego traktatu czechosłowacko-niemieckiego o dobrym sąsiedztwie z 1992 roku, w ramach którego rządy obu państw uzgodniły kwestie poszukiwania, utrzymania i opieki nad grobami wojennymi. Po renowacji cmentarz został ponownie poświęcony w 1995 roku.

Cmentarz jest otoczony kamiennym murem z daszkiem z gontu drewnianego. Charakteryzuje go centralny krzyż, który architekt symbolicznie umieści horizonatalnie w niecce wypełnionej wodą. Woda dopływa rynienką ze źródła nad cmentarzem wzdłuż głównej ścieżki. Budynek wejściowy wykonano z drewna, dzięki czemu odpowiednio wpisuje się w regionalną architekturę. Dzięki porozumieniu teren cmentarza jest regularnie koszony i sprawia wrażenie zadbanego oraz pełnego powagi miejsca. Zwiedzający znajdą tu również księgę pochowanych, w której wymienione są także nazwiska poległych, których miejsce ostatniego spoczynku nie jest znane.

Ciekawostką jest fakt, że naprzeciwko tego cmentarza, po drugiej stronie głównej drogi, można dojść do cmentarza ofiar pierwszej wojny światowej. Nie jest on jednak tak widoczny i zadbany jak niemiecki. Wizyta w tym miejscu nie należy do najbardziej popularnych atrakcji regionu. Mimo to właśnie takie miejsca stanowią memento epoki i ogromną przestrogę dla przyszłych pokoleń, które chciałby rozwiązywać różne problemy na drodze konfliktu zbrojnego. To właśnie tutaj można uświadomić sobie, jak wiele żyć zgasło zupełnie niepotrzebnie z powodu niespełnionych imperialistycznych marzeń Adolfa Hitlera i jak wielu ludziom wojna odmieniła losy.

Z tego miejsca pamięci można udać się również do innych ciekawych miejsc w miejscowości. Warto zobaczyć Drevený kostolík v Hunkovciach, który pochodzi z XVIII wieku. Jeśli podczas zimowych miesięcy nabiorą Państwo ochoty na szaleństwo na nartach, stoki ośrodka narciarskiego Nižný Komárnik są do tego celu stworzone. Wgląd w historię jest możliwy także na przełęczy Dukliansky priesmyk, która odegrała wielką rolę podczas bitwy w 1944 roku i stała się narodowym zabytkiem kultury. Wodnymi rozrywkami w powiecie Svidník można do woli cieszyć się w obiekcie Vodný svet Aquaruthenia Svidník.

Podczas planowania Państwa wycieczki warto pamiętać również o tym, jak bardzo mogą być Państwo zmęczeni. Aby w pełni cieszyć się przyjemną atmosferą podczas pobytu, zalecamy z wyprzedzeniem zarezerwować nocleg w pobliżu cmentarza Vojenský cintorín Hunkovce. Być może ze względu na swoją doskonałą lokalizację skuszą Państwa domki w miejscowości Hunkovce. A może wolą Państwo tańsze kwatery prywatne w miejscowości Hunkovce? Z przyjemnością pomożemy Państwu w wyborze.