Kláštorisko
Kláštorisko to ruiny gotycznego klasztoru zakonu kartuzów z XIII wieku, które można znaleźć podczas wędrówek po Spiszu, w pięknym otoczeniu Słowackiego Raju (Slovenský raj). Obiekt jest znany również pod nazwami Skala útočišťa czy Strážny vrch. Znajduje się na wysokości 760 m n.p.m. w granicach administracyjnych miejscowości Letanovce. Razem z obszarami Čingov i Podlesok Kláštorisko należy do najważniejszych ośrodków północnej części Słowackiego Raju.
Akt założycielski klasztoru datuje się na grudzień 1299 roku. Znaleziska archeologiczne potwierdzają, że znajdowało się tutaj grodzisko jeszcze z czasów kultury łużyckiej. Według legendy klasztor jest karą za śmierć prepozyta krzyżowców w Chmeľovie. Miał go zabić magister Kokoš z wpływowej rodziny Brezovickich, który za karę i swoje odkupienie z tak krwawego przestępstwa musiał założyć sześć klasztorów. Udało mu się jednak założyć tylko dwa. Według niektórych historyków za jego powstaniem stoi jednak coś innego.
Płaskowyż Kláštorisko miał bardzo ważne położenie strategiczne. Rozpościera się z niego widok na całą Kotlinę Spiską (Spišská kotlina) oraz jej okolicę. Właśnie dlatego jako swoje schronienie wybrali go mieszkańcy już w późnej epoce brązu (XI wiek p.n.e.), a następnie w starszej epoce żelaza (600 lat p.n.e.) wzniesiono w tym miejscu rodzaj twierdzy. W czasach najazdów tatarskich na Węgry nastały dla zwykłych ludzi nędza, głód i cierpienie. Mieszkańcy Spisza starali się ratować swoje dzieci i żony przed okrucieństwem Tatarów. Historycy przypuszczają, że właśnie ludzie, którzy ukryli się na skale i w ten sposób przetrwali najazd tatarski, wznieśli w tym miejscu prowizoryczny drewniany kościółek. Za murami wybudowano później klasztor, jako podziękowanie za ocalenie życia.
Jako pierwsza powstała kaplica na północ od kościoła, później wykorzystywana jako kapitularz. Przestrzeń na południe od prezbiterium służyła mnichom jako zakrystia. Po całym obwodzie dziedzińca wzniesiono wielki krużganek klasztorny. Wzdłuż niego znajdowały się cele mnichów oddzielone murkami. Do wielkiego krużganka w części południowo-wschodniej przylega mały krużganek klasztorny, który stoi naprzeciwko pomieszczeń wspólnych. Właśnie dla zakonu kartuzów taki układ krużganków jest specyficzny, ponieważ łączy w sobie ich wymóg życia w samotności, milczeniu i surowej ascezie. Złoty okres funkcjonowania klasztoru przypadł na przełom XIV i XV wieku.
Pod koniec XV wieku życie klasztoru naznaczone było jednak spustoszeniem związanym z niszczycielskim pożarem. Obiekt był atakowany przez husytów, a później przez braciszków (bratríci), którzy znaleźli swoje schronienie na Marcelovym hradzie. Skutkowało to przeniesieniem wspólnoty mnichów do Lewoczy (Levoča), gdzie wybudowali nowy klasztor i przebywali w nim przez krótki czas. Dzięki powrotowi mnichów klasztor w miejscowości Letanovce doczekał się renowacji w 1478 roku. Przeprowadzono nie tylko niezbędne naprawy, ale również różne modernizacje, powstały niektóre zmiany architektoniczne. W 1517 roku w jego południowej części wybudowano hospicjum. Resztę historii klasztoru naznaczyły zmiany polityczne, zastawianie majątków miastu Kieżmark (Kežmarok), a także złupienie przez rycerza rozbójnika Mateja Baša. W 1543 roku klasztor na mocy zarządzenia Kapituły Generalnej został opuszczony i zburzony.
Do klasztoru można dotrzeć pieszo z Hrabušic – Podleska przez Prielom Hornádu lub z Čingova przez Tomášovský výhľad. Bardziej odważni mogą wybrać się również przez osadę w Letanovciach. Obiekt jest dostępny przez cały rok, latem dla zainteresowanych dostępny jest również przewodnik fachowy. Cały obszar Kláštoriska jest bardzo popularnym celem turystycznym. Znajduje się tu nawet symboliczny cmentarz z wystawionymi dziełami sztuki młodych artystów ze Spisza. Ekspozycja przypomina osobistości, które przyczyniły się do rozwoju parku narodowego, a także życie tych, którzy zginęli właśnie w Słowackim Raju.
Niezależnie od tego, czy interesuje Cię historia klasztoru, czy przyciąga Cię turystyka w Słowackim Raju, jesteś we właściwym miejscu. Zarezerwuj nocleg w pobliżu Kláštoriska na stronie noclegi Letanovce i przyjedź podziwiać nie tylko piękno tego zabytku, ale także znany Letanovský mlyn czy któryś z wodospadów w Letanovciach.
