Skanseny Košický kraj

Skansen archeologiczny w miejscowości Nižná Myšľa usytuowany jest w lokalizacji uznawanej za jedno z najbogatszych stanowisk archeologicznych dokumentujących osadnictwo prahistoryczne. Spośród tutejszych stanowisk jako pierwsza wzmiankowana była Skalka, a następnie Alamenev, Koscelek, Moľva, Prepoštstvo oraz Várhegy.

Na ostatnim z wymienionych stanowisk wzniesiono repliki dawnych domostw z okresu wczesnej i środkowej epoki brązu, które przestały istnieć około 1400 roku p.n.e. Pierwsze badania archeologiczne rozpoczęły się w 1948 roku, a od 1977 roku prowadzone są w sposób systematyczny. Odnaleziono około 2 300 naczyń oraz 5 000 przedmiotów z kamienia, kości i brązu o różnym przeznaczeniu. Zabytki archeologiczne wystawione są w muzeum gminnym, które mieści się w zabytkowym budynku kasztelu z XIII wieku.

Kompleks dwóch osad i cmentarzyska znajduje się na południe za miejscowością Nižná Myšľa, na wzgórzu o wysokości 217 m n.p.m. Osada obronna I stanowi najstarszą osadę kultury otomani-füzesabony. Osada miała wymiary 50 × 60 m z wejściem po konstrukcji drewniano-kamiennej. Domostwa posiadały drewniane ściany oraz wylepiane gliną podłogi. Domy o konstrukcji zrębowej posiadały również podwyższone paleniska. Osada miała charakter rolniczo-rzemieślniczy; odnaleziono tu przedmioty z poroża, brązu, kamienia oraz różne figurki gliniane.

Osada obronna II powstała w wyniku rozwoju społeczności na powierzchni 8 ha z wałem kamienno-ziemno-drewnianym. Domy oraz obiekty gospodarcze wznoszono w typie zrębowym. Osada stanowiła centrum kultu, gdzie odprawiano różne obrzędy kultowe. Osadnicy zajmowali się garncarstwem, obróbką kości, poroża i metali kolorowych.

Na cmentarzysku oddalonym o 200 metrów od osady odnaleziono ponad 900 grobów, przy czym w każdym znajdowały się liczne dary grobowe. Chowano w pozycji skurczonej, twarzą na wschód, przy czym kobiety leżały na lewym boku, a mężczyźni na prawym. Groby posiadały drewniane usztywnienia, pozostałości drewnianych trumien lub nawet dwuczęściowych sarkofagów.

Do stanowiska prowadzą dwie trasy: niebieska trasa rowerowa oraz czerwona trasa piesza. Ze względu na kompleksowy charakter ekspozycji warto zaplanować odpowiednią ilość czasu na zwiedzanie nie tylko samego skansenu, ale i okolic miasta Košice. W planowaniu wyjazdu pomocna będzie strona zakwaterowanie Košice oferująca noclegi w okolicy.

Národopisné múzeum s kováčskou vyhňou znajduje się w gospodarstwie przy ulicy Hlavnej pod numerem 130 w miejscowości Moldava nad Bodvou. Jest to ekspozycja należąca do Slovenské technické múzeum w Košiciach. Obiekt stanowi rzadko spotykany, zachowany przykład, który wiarygodnie ukazuje specjalistyczny, małomiasteczkowy i wiejski warsztat kowalski. Jego zwiedzanie jest możliwe wyłącznie po wcześniejszym zgłoszeniu w Mestské kultúrne stredisko. PhMr. Gustáv Stibrányi, honorowy obywatel miasta, prezentuje w muzeum niektóre ze swoich znalezisk archeologicznych.

Budynek muzeum został wzniesiony z kamienia w okresie około 1830 roku. Jest to sześciopomieszczeniowa, parterowa budowla ludowa, która reprezentuje typowy dom z regionu Abov z połowy XIX wieku. W przedniej części znajduje się miejsce pracy dawnego użytkownika gospodarstwa. Jest nim autentyczna kuźnia z otwartym paleniskiem, otwartym kominem i stołem kowalskim. Podczas uważnego oglądania poszczególnych narzędzi uwadze zwiedzającego nie umknie fakt, że podkuwano tu również konie, co potwierdza obecność zadaszenia przed kuźnią.

Przechodząc dalej w głąb domu, zobaczą Państwo trzy pomieszczenia. W środku budynku znajduje się kuchnia, urządzona i wyposażona tak jak pierwotnie, na przełomie XIX i XX wieku. Obok niej mieści się pomieszczenie z cechem szewskim, który w miejscowości Moldava miał długą tradycję. Ostatnie pomieszczenie mieści ekspozycję narzędzi różnych cechów, krawieckiego, kapeluszniczego i piernikarskiego.

Jednocześnie znajduje się tu mała galeria, w której wystawiono archiwalne fotografie i obrazy przedstawiające miasto. Oprócz nich zobaczą Państwo również krosno tkackie, które do dziś jest sprawne. Tylna część budynku miała charakter gospodarczy. Znajduje się tu obora dla bydła oraz przestrzeń z przechowywanymi dawnymi narzędziami i zachowanymi maszynami rolniczymi.

Mogą Państwo wybrać się na wycieczkę do tego wyjątkowego warsztatu kowalskiego i przy okazji zwiedzić okolicę. Wschodnia Słowacja ma bowiem wiele do zaoferowania, zarówno jeśli chodzi o atrakcje, jak i oferty noclegowe. Nocleg znajdą Państwo na stronie zakwaterowanie Moldava nad Bodvou.

Banský skanzen znajduje się w miejscowości Hnilčík, w powiecie Spišská Nová Ves. Jak wiele innych, również ta miejscowość zaliczała się dawniej do wsi górniczych regionu południowego Spiszu. Skansen został utworzony w 2012 roku z inicjatywy lokalnego stowarzyszenia obywatelskiego. Muzeum zostało uznane za Narodowy Zabytkowy Obiekt Kultury (Národná kultúrna pamiatka).

Skansen składa się z trzech części: ekspozycji muzealnej, sztolni Štôlňa Ľudmila oraz edukacyjnych ścieżek górniczych. Ekspozycja muzealna, która znajduje się w pomieszczeniach dawnej szkoły w części Jerohuta, jest podzielona na bloki tematyczne. Są one poświęcone historii miejscowości Hnilčík, etnografii i dziedzictwu materialnemu przodków, budowie geologicznej i przyrodzie, historii górnictwa oraz przetwórstwu lokalnych rud. Budynek, w którym mieści się ekspozycja, pochodzi z 1937 roku i do 1972 roku służył jako szkoła. Jest chroniony jako Národná kultúrna pamiatka i posiada dużą wartość ze względu na swoją oryginalną architekturę.

Štôlňa Ľudmila stanowi część skansenu jako ekspozycja podziemna. Jest to korytarz górniczy, który służył jako celowy wyrobisko górnicze. Na jego końcu znajduje się skład materiałów wybuchowych. Przestrzeń ta służyła jako magazyn do czasu zakończenia wydobycia rud (lata 30. XX wieku), po czym została opuszczona.

Górnicze ścieżki edukacyjne prowadzą przez otoczenie przyrodnicze. Są to następujące trasy: trasa A Jerohuta - Roztoky, trasa B Bindt, trasa C Kira – Štolvek – Suchá hora - Grétla, trasa D Údolím Železného potoka. Wymienione trasy przybliżają zwiedzającym również wiele innych zabytków, które górnictwo pozostawiło po sobie na terenie miejscowości Hnilčík. Należą do nich liczne domostwa górników, ruiny zakładu przeróbki i prażalni rudy żelaza w miejscowości Bindt, autentyczne obiekty magazynów prochu strzelniczego, dawne budynki zarządu i mieszkalne zakładu górniczego w miejscowości Bindt, zespół autentycznych budynków zarządu i mieszkalnych zakładu górniczego w miejscowości Roztoky, portale sztolni z XVIII i XIX wieku, dzwonnica górnicza w miejscowości Bindt, a także pozostałości torowisk i mostów kolei Markušovce – Roztoky oraz Markušovce – Bindt.

Miejscowość zaprasza do poznania historii górniczej tego regionu. Strona zakwaterowanie Hnilčík oferuje możliwości rezerwacji noclegu, co ułatwia zaplanowanie wyjazdu i poznawanie atrakcji Spiszu.