Zabytki techniczne Horehronie

Kolej wąskotorowa Čiernohronská železnica kursuje w sezonie na regularnych trasach Čierny Balog – Vydrovo Korytárske, Čierny Balog – Dobroč oraz Šánske – Čierny Balog. Na zamówienie kursują również pociągi historyczne na trasie z miejscowości Chvatimech. W przeszłości trasa służyła do zwózki drewna z okolicznych lasów, obecnie przewozi turystów i należy do najpopularniejszych atrakcji regionu Horehronie. W 1908 roku pociąg zaczął kursować na pierwszym odcinku o długości 10,8 km, z czasem trasa mierzyła niewiarygodne 132 km, stając się najdłuższą kolejją leśną na Słowacji.

Planowanie budowy kolei rozpoczęło się w 1898 roku. Pierwszy odcinek między miejscowościami Čierny Balog i Hronec zaczęto budować w 1908 roku, a już w styczniu 1909 roku uruchomiono na tej trasie regularny ruch. Kolej stopniowo się rozszerzała. Z czasem umożliwiono ograniczony przewóz osób. Pod koniec 1982 roku ruch na kolei został wstrzymany na podstawie decyzji rządu SRR, mimo to była najdłużej funkcjonującą kolejją leśną na naszym terytorium.

Z historią Čiernohronská železnica wiążą się jeszcze dwie ciekawostki. Pierwszą z nich jest to, że dotarła ona aż do tajemniczego i cennego rezerwatu przyrody Dobročský prales, który leży pod potężnym szczytem Klenovský Vepor. Drugą ciekawostką jest fakt, że w 1944 roku zapisała się w historii słowackiego powstania narodowego. Przewożono nią bowiem prowiant i amunicję dla partyzantów z gór.

W 1982 roku kolej została uznana za narodowy zabytek kultury, a w 2011 roku za jeden z siedmiu cudów kraju bańskobystrzyckiego. Przy trasie można natrafić na słupki hektometrowe z oznaczeniem F. G. V. Skrót pochodzi od pierwotnej oficjalnej nazwy kolei „Fekete garamvolgyivasút”, czyli w tłumaczeniu „Kolej w dolinie Czarnego Hrona”.

Przejazd tą kolejją stanowi prawdziwe przeżycie nie tylko dla małych, ale i dużych. Otwarte wagony (z daszkiem, bez okien) są ciągnięte przez lokomotywę spalinową lub historyczną parową. Tego z pewnością nie spróbujecie byle gdzie! Trasa prowadzi również tuż obok drzew. Odważniejsi próbuje wychylić rękę przez okno i pozwolić igliwiu połaskotać czubki palców. Wielu wsiada do pociągu z jednym zamiarem – przejechać przez boisko piłkarskie. Nie bójcie się, dobrze czytacie. Ta trasa w części wsi Dobroč rzeczywiście przebiega bezpośrednio przez boisko piłkarskie. Jest to może nieco dziwne lub nietypowe, ale z pewnością unikalne.

Od 2003 roku odwiedzający łączą przejażdżku Čiernohronská železnica z wizytą w bardzo popularnym leśnym muzeum na wolnym powietrzu. Lesnícky skanzen Vydrovo to unikalny projekt, który pokaże Wam piękną symbiozę współistnienia z przyrodą. Z pewnością jest to ciekawa wycieczka, która już dzieciom pokaże cykl życia drzew i wpoi im podstawy miłości do naszej matki przyrody.

Niezależnie od tego, czy chcecie wybrać się na wędrówkę w piękne otoczenie pasma Veporské vrchy, czy interesują Was atrakcje na Horehronie, z pewnością przyda Wam się nocleg w pobliżu Čiernohronská železnica. Inspirację znajdziecie również na stronie ubytovanie v Čiernom Balogu. Będziecie stamtąd wszędzie blisko, a wystarczy już tylko zaplanować szczegóły wycieczki. Możliwości spędzania wolnego czasu jest tu mnóstwo, którą z nich wypróbujecie jako pierwszą?

Byl rok 1896, kiedy między Tisovcem a Pohronską Polhorą powstało wyjątkowe – jak na owe czasy dzieło inżynieryjne: Ozubnicová železničná trať Tisovec. Być może pomyślisz, że w XIX wieku transport kolejowy na terenie Słowacji notował ogromny rozmach, a dążeniem było doprowadzenie bocznic kolejowych do każdej fabryki czy rozległych kompleksów leśnych. Parowa zębatka w Tisovcu jest jednak niezwykła ze względu na to, że doskonale odwzorowuje strome zbocza doliny, pokonuje niebezpieczne wąwozy i znaczne różnice wysokości.

Właśnie w miejscach o dużym nachyleniu trasę należało uzupełnić o listwę zębatą, w którą zazębiało się koło zębate lokomotywy. System ten zapewniać musiał nie tylko odpowiednie podjeżdżanie pod górę, ale również hamowanie podczas jazdy w dół.

Trasa tego niezwykłego zabytku techniki wychodziła ze wsi Bánov, prowadziła przez Zbojską, Pohronskú Polhorę, Podbrezovú i Brezno aż do Tisovca. Głównym zadaniem tej linii było połączenie fabryk wyrobów żelaznych w Podbrezovej, Hronci i Tisovcu. Najtrudniejszym, najbardziej niebezpiecznym i najciekawszym dla zwiedzających odcinkiem tej trasy jest masyw Slovenské rudohorie. Całkowita długość trasy wynosiła 41,2 km. Najwyższym punktem, przez który przebiega, jest przełęcz Zbojská na wysokości 725 m n.p.m. Na najbardziej stromych odcinkach pochylenie sięga aż 50,2 promila. Z tego właśnie powodu w miejscach tych konieczne było zamontowanie dodatkowych zabezpieczeń.

Początkowo po trasie kursowały austriackie parowozy z fabryki Florisdorf. Były to najmasywniejsze tendrzaki zębate w całej Europie w tamtym okresie, osiągające prędkość do 25 km/h. Na trasie znajduje się mnóstwo mostów, wiaduktów oraz jeden tunel o długości 786 m.

Obecnie linia służy już tylko częściowo. Wykorzystuje się ją do przejazdów widokowych dla turystów. Planując tu wycieczkę, należy pamiętać, że bilety trzeba zamówić z wyprzedzeniem. Przejazd pociągiem nie należy do najtańszych, ale wrażenia z jazdy w przepięknej przyrodzie są tego warte i na długo zapadają w pamięć. Jeśli dopisze Ci szczęście, w historycznych wagonach przewiezie Cię również zabytkowa lokomotywa parowa z autentycznymi kłębami pary i zapachem dymu. Na stacji kolejowej w Tisovcu (železničná stanica Tisovec) można obejrzeć muzeum kolei zębatej z ciekawymi tablicami informacyjnymi, modelami, mundurami oraz wyposażeniem kolejarzy.

A kiedy kolejkowa podróż wywiezie Cię na przełęcz Zbojská, wybierz się z dziećmi na krótką wycieczkę ścieżką edukacyjną do wieży widokowej Zbojská. Po wycieczce może ucieszyć Cię orzeźwiająca kąpiel na Kúpalisko Klenovec. Jeśli jesteś miłośnikiem turystyki pieszej, nie możesz ominąć jednego z najpiękniejszych parków narodowych Europy – Národný park Muránska planina lub pełnego historii Muránsky hrad.

Po wycieczkach z pewnością docenisz chwilę odpoczynku u naszych gospodarzy, dlatego warto zarezerwować nocleg w pobliżu Parnej zubačky v Tisovci. Wolisz romantyczne i przytulne domki w Tisovcu czy postawisz na wygodę apartamentów w Tisovcu?

Chmarošský viadukt w pobliżu Telgártu stanowi jeden z najbardziej eleganckich i najczęściej fotografowanych zabytków techniki na Słowacji, który swoją monumentalną ceglaną architekturą przypomina scenerię z filmów historycznych.

Lokalizacja znajduje się na skraju gminy Telgárt, w powiecie Brezno, w kraju bańskobystrzyckim, na styku trzech parków narodowych. Wiadukt jest częścią linii kolejowej numer 173, znanej jako środkowosłowacka magistrala transwersalna, i został zbudowany w latach trzydziestych XX wieku. Budowla o długości 113,6 metra i wysokości 18 metrów składa się z dziewięciu kamiennych i ceglanych łuków, które tworzą efektowny łuk w otwartym krajobrazie. Wiadukt do dziś służy ruchowi kolejowemu, a przejazd pociągu przez tę historyczną konstrukcję stanowi atrakcję zarówno dla pasażerów, jak i fotografów oczekujących pod mostem. Architektura wiaduktu została zaprojektowana z naciskiem na estetykę, co czyni go przykładem inżynierii budowlanej z okresu pierwszej Republiki Czechosłowackiej. Dzięki swojemu położeniu w pobliżu przełęczy Besník, okolice wiaduktu oferują czyste górskie powietrze i typową atmosferę regionu Horehronie, gdzie łąki w każdej porze roku mienią się innymi odcieniami. Wiadukt stał się ważnym punktem dla turystyki w regionie, a jego popularność stale rośnie dzięki mediom społecznościowym, które uczyniły z niego jeden z najczęściej odwiedzanych zabytków techniki w Europie Środkowej.

Co tu można znaleźć?

Na terenie pod wiaduktem znajdują się zadbane tereny trawiaste odpowiednie na fotografowanie i piknik, tablice informacyjne o historii trasy oraz oznakowane szlaki prowadzące do punktów widokowych. Do dyspozycji jest pobliski parking przy głównej drodze oraz stylowa kawiarnia mieszcząca się w historycznym wagonie, która oferuje przekąski z bezpośrednim widokiem na łuki mostu.

Dla kogo jest to miejsce?

Lokalizacja jest idealna dla fotografów, miłośników zabytków techniki oraz rodzin z dziećmi, które szukają niewymagającego spaceru z atrakcyjnym celem. Odwiedzają ją także fani kolei oraz turyści przejeżdżający przez Horehronie w stronę Dobšinskej ľadovej jaskyni. Dojście do stóp mostu nie wymaga specjalistycznego obuwia, jednak podczas poruszania się w pobliżu torów wymagana jest maksymalna ostrożność i przestrzeganie zakazu wstępu na samo torowisko.

Co można zwiedzić w okolicy?

Bezpośrednio w Telgárte znajduje się kolejna techniczna rzadkość, Telgártska slučka, oraz pobliski Telgártsky viadukt. Można odwiedzić źródło rzeki Hron na przełęczy Besník lub wejść na legendarny szczyt Kráľova hoľa, który jest kolebką słowackiej liryki przyrodniczej. Dla miłośników historii i geologii w zasięgu ręki znajduje się Dobšinská ľadová jaskyňa lub wieś Šumiac z unikalnym muzeum dzwonków.

Banícky orloj v Španej Doline jest hołdem złożonym wytężonej pracy górników w tym regionie. Miejscowość Špania Dolina, przez całe wieki ściśle związana z górnictwem i wydobyciem rudy miedzi, jest usytuowana w powiecie Banská Bystrica. Leży około 14 km na północ od miasta powiatowego, w zachodniej części pasma górskiego Starohorské vrchy. Ten wyjątkowy ruchomy zegar astronomiczny znajduje się bezpośrednio na wiejskim rynku obok Klopačky, dawnej strażnicy górniczej i siedziby inspektoratu górniczego. Swoje wnętrza pokazujące ciężką pracę górników w szybie i sztolniach otwiera dla zwiedzających o każdej pełnej godzinie.

Banícky orloj v Španej Doline został wzniesiony w Španej Doline w 2004 roku. Nieprzypadkowo znalazł swoje miejsce właśnie na wiejskim rynku, obok Klopačky. W tym historycznym budynku dawniej siedzibę mieli nadzorcy górniczcy i sporządzano tu mapy górnicze. Wieżyczka budynku służyła do umieszczenia urządzenia do stukania. Stąd nazwa Klopačka. Za pomocą charakterystycznego stukania dawniej wzywano górników do szybu. Budynek funkcjonował w ten sposób do 1910 roku. Następnie przez kilka lat popadał w ruinę, aż do 1998 roku, kiedy przeszedł rekonstrukcję. Obecnie mieści się tu restauracja z mniejszą ekspozycją muzealną na piętrze.

Samo orłoj jest właściwie modelem kopalni. Na pierwszy rzut oka wygląda jak zwykła kamienna ściana. O pełnej godzinie odzywa się jednak znane stukanie i twarda ściana zaczyna się otwierać. Za nią znajduje się kopalnia z szybem i sztolniami. Postacie górników przedstawiają tu poszczególne czynności górnicze. Jedni tylko zjeżdżają do szybu, inni pilnie rozbijają skały lub ładują rudę na wózki. Nad wszystkimi czuwa tu patron górników, sv. Kliment.

Jeśli podczas swoich wycieczek wakacyjnych po Środkowej Słowacji znajdziesz się w pobliżu wioski Špania Dolina, z pewnością nie omijaj wyjątkowego Banícky orloj v Španej Doline. Zyskasz w ten sposób niepowtarzalną możliwość wglądu w ciężką pracę tutejszej ludności w tym regionie. Wycieczkę tutaj możesz połączyć zimą z popularnym narciarstwem. Doskonałe warunki śniegowe dają tu zielone światło kilku mniejszym ośrodkom narciarskim. Odwiedź pobliskie Šachtičky lub ośrodek narciarski Ski Turecká – Krížna. A jeśli nabędziesz ochoty na jazdę na nartach w dużym snowparku, wybierz się do niedalekiego PARK SNOW Donovaly.

Jeśli zawitasz do tego regionu latem, wycieczkę do Španej Doliny połączysz ze spacerem w podziemiach Harmaneckej jaskyne lub z wodnymi przygodami i wakacyjnym relaksem w chętnie odwiedzanym przez turystów Aqualande – Plážové kúpalisko Banská Bystrica. Program wakacyjny w tym regionie będzie urozmaicony o każdej porze roku. Zarezerwuj nocleg w pobliżu Banícky orloj v Španej Doline już teraz. Oferta domków letniskowych i chat jest tu urozmaicona, ale miejsca szybko się zapełniają.