Zabytki techniczne Bobrovček

W kotlinie Oblazy, w atrakcyjnej Kvačianskej dolinie, u zbiegu potoków Hutiansky potok i Boroviansky potok, znajdują się dwa zachowane młyny wodne typu górskiego. Górny Gejdošovský mlyn i dolny Brunčiakovský mlyn. Drewniane młyny to cenny zabytek, który został harmonijnie wkomponowany w swoje pierwotne środowisko naturalne. Idealnie się w nie wpisuje, nie naruszając kolorytu otoczenia malowniczych gór Chočské vrchy.

Młyny zostały wybudowane na początku XIX wieku. Pierwotnie były trzy, niektóre źródła wspominają nawet o czterech. Trzecim młynem była karczma furmańska, która została podpalona przez faszystów w 1944 roku, czwarty młyn miała rzekomo zabrać woda. Do dziś młyny są sprawne, a to za sprawą ofiarnej pracy ich dobrowolnych mieszkańców, będących członkami Słowackiego Związku Ochrony Przyrody. Dzięki nim zwiedzający mogą obejrzeć tę unikatową żywą ekspozycję. Wewnątrz dolnego młyna, bezpośrednio w jego sercu, obraca się duże koło wodne, które wytwarza prąd, a stojących w pobliżu czasem może nawet orzeźwić kilkoma kroplami lodowatej wody. Wszystkie oryginalne maszyny znajdujące się w młynach pracują w oparciu o tradycyjny napęd wodny.

Pobyt przy młynach działa kojąco na duszę. Warto położyć się na trawie i przysłuchać otaczającym dźwiękom. Szum wody, huk wodospadu, szelest liści, śpiew ptaków oraz odgłosy biegających zwierząt gospodarskich. Można tu spotkać lokalne kozy i kury, a rzeką przypływają również kaczki. Gdy przy tym spojrzy się na imponujące drewniane budowle, można poczuć się jak po powrocie do innych czasów. Wiele osób nie chce stąd wracać do pośpiechu codziennych dni.

Młyny znajdują się na trasie ścieżki edukacyjnej Prosiecka a Kvačianska dolina, można z nich dotrzeć do miejscowości Kvačany, Veľké Borové oraz Huty, a dalej w kierunku gór Západné Tatry. Trasa z miejscowości Huty nie jest wymagająca i poradzą sobie z nią nawet mniejsze dzieci. Prowadzi leśną ścieżką wzdłuż rzeki. Można się tu dostać również szlakiem Kvačianska dolina – Vodné mlyny Oblazy, idąc za czerwonymi i niebieskimi oznaczeniami turystycznymi z dwoma polecanymi punktami widokowymi. Pierwszy to punkt widokowy Kobyliny, drugi to punkt widokowy Malý Roháč.

Vodné mlyny Oblazy należą do powiatu Liptovský Mikuláš. Okolica, podobnie jak cały region Liptov, oferuje szerokie możliwości aktywnego i biernego wypoczynku, turystyki, zwiedzania muzeów i atrakcji, kąpieli w aquaparku czy jazdy na nartach. Warto zarezerwować nocleg w okolicy młynów Oblazy, na przykład na stronie zakwaterowanie Kvačany lub zakwaterowanie Liptov i zaplanować wycieczkę, podczas której odwiedzą Państwo te unikatowe młyny. Wizyta ta jest dla dzieci i dorosłych interesującym przeżyciem.

Medvedia štôlňa w Žiarskej doline jest jedyną starą kopalnią na Liptowie, która jest udostępniona dla zwiedzających. Žiarska dolina znajduje się na końcu wsi Žiar w powiecie Liptovský Mikuláš, w Západných Tatrách. Jest to jedna z najczęściej odwiedzanych dolin na Liptowie, zarówno latem, jak i zimą.

Sztolnia należy do unikatów dawnych tatrzańskich dzieł górniczych. Jej długość wynosi 550 m, dzięki czemu jest najdłuższa z nich. Dla zwiedzających została oficjalnie otwarta w 2012 roku i od tego czasu należy do bardzo popularnych atrakcji Liptowa. Ze względu na to, że kopalnia prowadzi wzdłuż żyły kwarcowej, istnieje przypuszczenie, że dawniej wydobywano tu metale szlachetne, prawdopodobnie złoto.

Nazwa może być dla niektórych myląca. Nie nazywa się „niedźwiedzia” dlatego, że kiedyś była legowiskiem niedźwiedzi. Niedaleko wejścia do niej od dawna stała turystyczna tablica informacyjna z ostrzeżeniem, że odwiedzający wkraczają na teren, gdzie licznie występują niedźwiedzie. A ponieważ tablica i wejście do kopalni znajdowały się blisko siebie, nazwa sztolni była jasna.

Podczas wizyty w podziemiu będą Wami targać różne emocje i wyniesiecie stamtąd przeżycie na całe życie. Poruszanie się w świetle płonącej lampy olejowej, czucie chłodu i wilgoci, słyszenie echa każdego kroku i szmeru, to po prostu coś wyjątkowego. Obudzą się w Was wszystkie zmysły.

Dla dzieci świetnym przeżyciem jest wyprawa do krainy mitycznego podziemnego królestwa Aghartha. Jeden z przystanków znajduje się właśnie w żiarskiej Medvedej štôlni, przy św. Barbarze, patronce górników. Zdobądźcie monetę, potwierdzenie do mapy i ruszajcie na kolejne części bajkowej krainy. Czekają na Was jeszcze Netopierikovo, Mincovníčkovo oraz Permoníkovo. To świetna zabawa pełna przygód.

Samochodem można dojechać prawie pod samą sztolnię, zaparkujecie około 200 m od wejścia do niej. Jeśli artykuł Was zainteresował, polecamy zarezerwować nocleg w okolicy Medvedej štôlne. Zainspirujcie się na przykład na stronie zakwaterowanie Žiar lub zakwaterowanie Liptovský Mikuláš, obie lokalizacje są bardzo dobrymi punktami wypadowymi na wycieczkę. Ponadto atrakcje na Liptowie są jedna lepsza od drugiej. Niezależnie od tego, czy chcecie odpocząć, wspinać się na wzgórza, zrelaksować się pływając w ciepłej wodzie, pojeździć na nartach czy dowiedzieć się ciekawych informacji w muzeum, wszystko to przeżyjecie w tym miejscu. Liptów ma bowiem niemal nieograniczone możliwości zabawy.

Považská lesná železnica to ekspozycja Muzeum Liptowskiego w Rużomberku, która znajduje się w Muzeum Liptowskiej Wsi w Pribyline. Ta wąskotorowa trasa przewoziła głównie pozyskane drewno. W czasach największej świetności sieć kolei w dorzeczu Czarnego Wagu liczyła imponujące 107 km. Projektowanie rozpoczęto w 1912 roku. Główna trasa, na której możliwy był również transport pasażerski, łączyła Liptovský Hrádok z Liptovską Tepličką, a dalej prowadziła w kierunku leśniczówki Staníkovo. Pociągi kursowały na niej do końca 1972 roku i w okresie swojego istnienia była to druga co do długości kolej leśna na terytorium Słowacji.

Kolej cieszyła się w regionie ogromną popularnością wśród mieszkańców i turystów. Do tego stopnia, że większość jej komponentów transportowych miała własne imiona. Pociągi nazywano po prostu „mašinka”, a trasę potocznie określane mianem „štriečka”. Kursowały po niej drezyna Frajtka, pierwszy wagon osobowy Klasa oraz parowozy Veľká Maďarka, Malá Maďarka, Barbora, Cifra, Kopil i Sulika. Ostatni z wymienionych parowozów znajduje się obecnie w ekspozycji Muzeum Liptowskiej Wsi w Pribyline i jest tam znany pod imieniem Kačena.

Najpierw do skansenu w Pribyline przewieziono zachowane tory z pierwotnej trasy, niektóre wagony oraz parowozy. Ekspozycja miała charakter statyczny. Skansen chciał jednak być atrakcyjny dla odwiedzających, dlatego zdecydowano się tchnąć w stary kolejowe drugie życie. W związku z tym, dzięki pozyskanym funduszom z Unii Europejskiej w ramach projektu „Po stopách technických pamiatok z Podhalia na Liptov”, w 2018 roku przeprowadzono jej rekonstrukcję. Trasę dobudowano, łącząc dolną część skansenu („wieś”) z jego górną częścią („depo”) na łącznej długości 950 m. Obecnie odwiedzający poruszają się po niej historycznymi składami pociągów, które uratowano z oryginalnej kolei.

Choć przejażdżka koleją odbywa się tylko na skróconej trasie, wrażenia turystów wcale na tym nie tracą, wręcz przeciwnie! Podczas jazdy cofniecie się w czasie. I to nie tylko ze względu na uczucie, jakie wywołuje siedzenie w dawnym typie lokomotywy. To przede wszystkim zasługa widoków, jakimi można się cieszyć w trakcie podróży. Kolej biegnie przez piękną scenerię przyrodniczą, w której można delektować sięapachem drzew, ich pięknymi odcieniami zieleni oraz szumem płynącej wody. Znajduje się tu nawet oryginalny stalowy most, który był częścią pierwotnej trasy kolejowej i został przewieziony do skansenu, aby wrażenia z jazdy były pełne.

Gdy wysiądziecie w porcie, ukazuje się Wam widok na odstawione części składów pociągów. Być może panowie wrócą myślami do dzieciństwa, kiedy ich oczy świeciły się na myśl, że kiedyś zostaną maszynistami lub konduktorami. Można tu również chwilę usiąść, zanim wyruszycie w drogę powrotną. Najlepiej na piechotę – to miły spacer, który zaprowadzi Was wzdłuż nowej ekspozycji skansenu w Pribyline. Jest to wyjątkowa strefa wypoczynkowa, która jeszcze bardziej zbliży Was wewnętrznie do przyrody. To nieopisane przeżycie, gdy siedzicie w gnieździe ptaka drapieżnego lub kulicie się w gawrze niedźwiedzia. Koniecznie musicie tego spróbować!

W cenie biletu macie oczywiście wliczoną całą ekspozycję Muzeum Liptowskiej Wsi, dlatego szkoda byłoby nie obejrzeć poszczególnych eksponatów, na które składają się chaty, wiejska szkoła czy dwór. Spacer po średniowiecznej wiosce, która ukazuje, jak kiedyś żyły nasze prababki, jest naprawdę łatwy. Poradzą sobie z nim również dzieci czy starsze osoby. Jest tu tak pięknie, że na wizytę trzeba przeznaczyć cały dzień, ponieważ wcześniej wcale nie będzie Wam się chciało stąd wracać. Znajdźcie miły nocleg w pobliżu Považskej lesnej železnice i spędźcie wspaniały czas z rodziną.

Noclegi w Pribyline i Vavrišove to najbliższe opcje, aby być dosłownie o krok od ekspozycji Považskej lesnej železnice. Jeśli jednak jesteście już w okolicy, sprawdźcie również inne propozycje wycieczek na Liptove, które ten popularny i poszukiwany region środkowosłowacki ma do zaoferowania.

Františkova huta (Huta Franciszka) znajduje się na Orawie (Orava), w powiecie Tvrdošín. Choć katastralnie należy do gminy Nižná, cały obiekt jest własnością gminy Podbiel. Jest to ruina hali fabrycznej dawnej hutnictwa żelaza. Huta należy do zabytków rewolucji przemysłowej. Na atrakcyjności dodaje jej fakt, że kręcono tu filmy Juraja Jakubiska Tisícročná včela (Tysiącletnia pszczoła) oraz Nejasná správa o konci sveta (Niejasny raport o końcu świata).

Powstanie Františkovej huty datuje się na 1836 rok, kiedy to rozpoczęto jej budowę pod nadzorem budowniczego, Brytyjczyka Newbuilda. Zezwolenie na budowę wydano już w 1819 roku, 16 lat po otwarciu trzech podbielskich kopalń rudy żelaza. Budowa trwała 19 lat i nigdy jej nie ukończono. Huta żelaza była czynna do 1862 roku, kiedy to z powodu zmiany warunków społecznych przestała funkcjonować. O zaopatrzenie w rudę zadbały kopalnie należące do Pana Orawskiego (Oravské panstvo), dostarczając ją tu ze Zuberca, Habovky, Malatinej oraz Juráňovej doliny.

Z kompleksu, który swego czasu był dość rozległy, udało się zachować wielki piec, który miał pierwotną wysokość około 12 m. Oprócz niego odwiedzający zobaczą tu fundamenty młota wodnego (fryszerki), pozostałości kanału doprowadzającego wodę, komory dmuchowej oraz mury obwodowe hali z czerwonej cegły, w której znajdował się wspomniany wielki piec.

Przypuszcza się, że Františkova huta należała do atrakcji górnej Orawy. Posiadała wykonanie na takim poziomie, że konkurowała z hutami za granicą. Niesie w sobie przesłanie z czasów rewolucji przemysłowej, o rozwoju przemysłowym całego regionu, manufakturze i produkcji. W 1963 roku została ogłoszona narodowym zabytkiem kultury.

Turystów przyciąga tu co roku festiwal muzyczny Orava Alternative. Jest on organizowany zawsze w pierwszy weekend sierpnia. Z kolei pod koniec sierpnia odbywa się tu dzień średniowieczny i starosłowiański, podczas którego można przyjrzeć się pokazom pierwotnej obróbki żelaza. Zaletą miejsca jest zwłaszcza fakt, że jest ono dostępne po kilku minutach spaceru główną drogą z Podbielu w kierunku Oravskiego Białego Potoku (Oravský Biely Potok).

Chodzi o ruinę, jednak pod względem wizualnym jest bardzo ładna i świetnie wpisuje się w otoczenie. Dzieci mogą się przy niej bawić w zdobywców, rycerzy i książęta, ponieważ dokładnie takie wrażenie budzi huta. Jest to majestatyczne dzieło, które dzięki aktywistom i obietnicy gminy Podbiel nie popada w ruinę, lecz zachowuje przynajmniej swoją obecną postać.

Aby być jak najbliżej Františkovej huty, warto zarezerwować pobyt na stronach ubezpieczenia Podbiel, Zuberec lub Nižná i wybrać się na wycieczkę. Wycieczka nie jest w ogóle wymagająca czasowo, dzięki czemu podczas pobytu zdążą Państwo odwiedzić także inne atrakcje na Orawie, jednak Františkova huta zdecydowanie należy do tych, których nie warto pomijać.