Tatranský národný park
Tatrzański Park Narodowy jest najstarszym ze wszystkich 9 parków narodowych na naszym terenie. Oznaczany jest skrótem TANAP. Rozciąga się na północy Środkowego i Wschodniego Słowacji, na terenie Tatr. Składa się z dwóch podstawowych podjednostek: Tatr Wschodnich (w ich skład wchodzą Tatry Wysokie o długości 26 km i Tatry Bielskie o długości 15 km) oraz Tatr Zachodnich (o długości 37 km). Sięga do kraju żylińskiego i preszowskiego, do powiatów Liptovský Mikuláš, Kieżmark, Poprad i Tvrdošín. Park narodowy zajmuje powierzchnię 73 800 ha, a dodatkowo tworzy go strefa ochronna o powierzchni 30 703 ha. Zawiera sieć 600 km szlaków turystycznych oraz 16 oznakowanych, utrzymywanych ścieżek rowerowych. Zarząd Tatrzańskiego Parku Narodowego ma swoją siedzibę w Svite i Liptowskim Mikulaszu.
Tatrzański Park Narodowy ma skomplikowaną budowę geologiczną. Jego rzeźbę tworzyły kiedyś także lodowce, o czym świadczą ich pozostałości w postaci atrakcyjnych tatrzańskich stawów. Tatry jako całość budowane są głównie przez granity i inne skały krystaliczne z okresu paleozoiku. Klimat jest tu jednym z najchłodniejszych i najbardziej deszczowych na naszym terenie. Dwie trzecie chronionego obszaru parku narodowego pokryte jest lasami świerkowymi lub świerkowo-jodłowymi. Jedyną udostępnioną jaskinią jest jaskinia Belianska jaskyňa.
Historia parku narodowego
Tatrzański Park Narodowy został założony 1 stycznia 1949 roku. Pięć lat po jego założeniu powstał park narodowy również po polskiej stronie Tatr. Jego nazwa jest tożsama, Tatrzański Park Narodowy, i wspólnie z nim tworzą Rezerwat Biosfery Wysokie Tatry UNESCO w ramach programu „Człowiek i biosfera”. Najniżej położony punkt znajduje się na wysokości 710 m n.p.m. Z kolei najwyżej położonym punktem Tatr Wysokich oraz całego parku narodowego jest szczyt Gerlachovského štítu na wysokości 2655 m n.p.m. Najwyżej położonym punktem Tatr Zachodnich jest Bystrá (2248 m n.p.m.), a Tatr Bielskich z kolei Havran (2152 m n.p.m.). Do innych rekordów możemy zaliczyć Modré pleso (najwyżej położone jezioro, wysokość 2192 m n.p.m.) oraz Veľké Hincovo pleso (największe i najgłębsze jezioro, powierzchnia 20,08 ha, głębokość 53,7 m).
W przeszłości najczęstszymi gośćmi tego naturalnego obszaru byli poszukiwacze skarbów, zbieracze ziół, górnicy, myśliwi, ale oczywiście także kłusownicy. O Tatrach Wysokich krążyły opowieści po całym świecie, pierwsza drukowana wzmianka o nich pochodzi nawet z 1549 roku. Od tego czasu zaczęli je powoli odkrywać także inni badacze, którzy chcieli zbadać ich piękno. Na przełomie XVII i XVIII wieku zaczęły powstawać pierwsze prace naukowe o Tatrach Wysokich.
W czasach dawno minionych przyroda była wszędzie. Ludzie mieli poczucie, że jest jej dużo, więc nie zwracano uwagi na żadną ochronę. Zmieniło się to dopiero po założeniu Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego w ostatniej thelecie XIX wieku. Zaczęto mówić o różnych stowarzyszeniach ochrony przyrody, zastanawiano się nad tym, jak chronić różne gatunki tatrzańskiej flory i fauny. Konieczne było także uregulowanie obszarów, na których wypasało się bydło. Towarzystwo było bardzo aktywne, walczyło z kłusownikami, opierało się napływowi pasterzy i na wszelkie sposoby starało się ratować tatrzańską przyrodę. Zezwoliło również na import roślin obcych gatunkowo, na przykład rododendronów pochodzących z austriackich Alp, i wyraziło zgodę na ich aklimatyzację. Towarzystwo przestało istnieć po pierwszej wojnie światowej. Ta wyrządziła znaczne szkody również w tatrzańskiej przyrodze. Zaniedbanie gospodarki leśnej, ogromne kradzieże drewna, wolna ręka kłusowników, brak wrażliwości pasterzy – to wszystko miało negatywny wpływ. Rolę towarzystwa częściowo przejął Czechosłowacki Klub Turystów oraz niemiecki Karpatenverein.
Fauna i flóra TANAP-u
Tatrzański Park Narodowy ma na swoim terenie mnóstwo chronionych i rzadkich gatunków roślin oraz zwierząt. Fauna Tatrzańskiego Parku Narodowego nosi w swoim składzie ślady istnienia bardzo zimnych okresów w epokach lodowcowych, a także późniejszych okresów cieplejších. Dlatego występują tu gatunki kosmopolityczne, palearktyczne, europejskie oraz endemiczne. Znajduje się tu ogromna liczba wszystkich reprezentowanych gatunków zwierząt. Na terenie parku narodowego nieustannie trwają badania, które dowodzą istnienia kolejnych gatunków zwierząt. Spośród rzadkich zwierząt żyjących na terenie parku wymienimy kozicę tatrzańską, orła przedniego, świstaka tatrzańskiego czy niedźwiedzia brunatnego.
Flóra Tatrzańskiego Parku Narodowego zawiera szeroką gamę najróżniejszych roślin. Od gatunków podgórskich i ciepłolubnych, poprzez leśne, górskie i wilgociolubne, aż po alpejskie. Znajdują się tu różne rzadkie gatunki, których nie znajdziecie nigdzie indziej na terenie Słowacji ani w Karpatach Zachodnich. Chodzi na przykład o dzwonek hrubokoreňový lub mak tatrzański. Są tu także przedstawiciele reliktów glacjalnych, pozostałości z epok lodowcowych, na przykład dębik ośmiopłatkowy lub jaskier lodowcowy. Do rzadkich roślin zaliczamy także sasankę wiosenną czy turzycę czarniawą. Pracownicy parku narodowego starają się przede wszystkim chronić rośliny górskie i wysokogórskie, do bardziej znanych należą formacje kosodrzewiny czy piękna szarotka alpejska.
Zarząd i pracownicy Tatrzańskiego Parku Narodowego dokładają wszelkich starań, aby szerzyć edukację wśród ludzi. W 1957 roku utworzono Muzeum Tatrzańskiego Parku Narodowego w Tatrzańskiej Łomnicy. W tym samym roku powołano profesjonalne Pogotowie Górskie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Z czasem pod swoje skrzydła przejęli także zarząd Symbolicznego Cmentarza przy Popradzkim Stawie. Nastąpiła regulacja w rozbudowie terenów zabudowanych, doszło również do zamknięcia i likwidacji kilku szlaków turystycznych. W 1979 roku po raz pierwszy uruchomiono akcję „Czyste gory”. Jej celem było oczyszczenie wysokogórskiej przyrody z wszechobecnych śmieci.
Nasza generacja bardzo dobrze pamięta niszczycielską nawałnicę wiatrową, która przeszła nad Tatrami, a tym samym nad terenem Tatrzańskiego Parku Narodowego, 19 listopada 2004 roku. Porywy wiatru miejscami osiągały niszczycielską prędkość 230 km/h. Wiatr został zaklasyfikowany jako orkan i była to największa katastrofa tatrzańska od 1936 roku. Uszkodzonych zostało ponad 12 000 ha lasu. Następnie drzewostany zostały uszkodzone przez owady kornikowate. Na miejscu interweniowało wiele organizacji ochrony przyrody, które sprzeciwiały się likwidacji i odnowie uszkodzonych drzewostanów. Smutne statystyki pokazują, że w latach 2004–2016 kornik zniszczył tyle samo drzew, ile zniszczył sam orkan w 2004 roku.
Tatrzański Park Narodowy dzisiaj
Od 1972 roku regularnie bada się i rejestruje frekwencję odwiedzających Tatrzański Park Narodowy. O ile w latach 70. XX wieku średnia dzienna frekwencja wynosiła na granicy od 16 000 do 20 000 odwiedzających dziennie, po rekordzie w 1981 roku (26 250 odwiedzających) ich liczba zaczęła bardzo wyraźnie spadać. Ponowny wzrost odnotowano dopiero pod koniec lat 90. Dzięki monitoringowi w ostatnich latach ustalono, że w szczycie sezonu letniego, kiedy ludzie odwiedzają gory z wizją zdrowej aktywności fizycznej, ochłodzenia czy delektowania się zasłużonymi widokami, na terenie TANAP-u przebywa codziennie około 60 000 osób. Do najchętniej odwiedzanych miejsc należą Rysy, Kriváň, Skalnaté pleso, Štrbské pleso, Popradské pleso czy rejon Hrebienka i Studených dolín.
Na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego znajduje się 14 rezerwatów przyrody, 3 narodowe pomniki przyrody i 27 narodowych rezerwatów przyrody. Trudno wymienić te najbardziej atrakcyjne lub wyjątkowe z nich, ponieważ każde z tych miejsc jest czymś innym, wyróżnia się czymś innym i przyciąga turystów czymś innym. Najlepiej byłoby zbadać je wszystkie. Jednak prawdziwym góralem i miłośnikiem przyrody nie zostaje się dzięki temu, ile kilometrów ma się za sobą na szlakach turystycznych. Prawdziwa transformacja następuje w sercu, z przekonania. To właśnie tacy ludzie pomagają chronić i rozwijać przyrodę, aby jej piękno mogły odkrywać i cieszyć się nim również kolejne pokolenia. Bądźmy wyrozumiali dla przyrody. Uczmy tego także nasze dzieci. Szerzmy odwet. Niech za nas nie mówią wielkie słowa, ale czyny.
Przyjdźcie zatem oddać hołd wspaniałej tatrzańskiej przyrodze. Zarezerwujte nocleg w pobliżu Tatrzańskiego Parku Narodowego. Możliwości jest więcej niż dużo, w końcu powierzchnia parku jest ogromna. Spróbujcie wybrać według zaplanowanych wycieczek, które chcecie odbyć w okolicy. Kiedy będziecie mieć plan, możecie odwiedzić jedną ze stron zakwaterowania w kraju preszowskim lub kraju żylińskim. Na pewno znajdziecie lokalizację, która idealnie wpisze się w Wasze plany podróżnicze.
