Skanseny Prešovský kraj

Muzeum Architektury Ludowej w Bardejowie jest udostępnione dla zwiedzających od 1965 roku i może poszczycić się mianem najstarszego skansenu na Słowacji. Znajduje się ono pod patronatem Muzeum Szaryskiego w Bardejowie. Przybliża nam architekturę ludową etnii słowackiej i rusińskiej zamieszkującej region północnego Zemplina i Górnego Szarysza, która była typowa dla XIX i XX wieku.

W ogólnej liczbie 24 budynków mieszkalnych, które znajdują się na terenie ogrodu, reprezentowane są 4 rodzaje budowli. Są to obiekty sakralne, mieszkalne budynki z bali, gospodarcze oraz techniczne. W epokę ich powstania przeniosą Was meble i narzędzia znajdujące się w poszczególnych budynkach. Najbardziej rozpowszechnionymi wariantami domów mieszkalnych są domy ubogich rolników ze wsi Frička i Krasna Łąka, dom średniego rolnika z Petrovej, dom rolnika z Kračúnoviec oraz budynek mieszkalny drobnego rolnika z Malcova.

Ekspozycja kryje w sobie nie tylko znaczące, ale i cenne eksponaty. Za najważniejsze budowle uznaje się greckokatolicką cerkiew drewnianą z Mikulášovej-Niklovej z 1730 roku oraz cerkiew św. Mikołaja, która jest prawosławną cerkwią drewnianą ze Zboja w Górach Bukowskich, pochodzącą z 1775 roku. Znajdziecie tu również kuźnię, stępę do wyrobu sukna, suszarnię owoców oraz unikalne urządzenie wiertnicze z XVIII wieku, które wykorzystywano do produkcji drewnianych rur wodociągowych o napędzie wodnym.

Skansen w Bardejowie jest bliższy publiczności także dzięki różnym wydarzeniom, które są regularnie organizowane. Spośród wielu warto wspomnieć o najbardziej lubianych, jakimi są Niedziela Garncarska, Dzień Rzemiosła, Popołudnie z Folklorem czy przegląd folkloru rusińskiego i szaryskiego.

Skansen znajduje się na północnym wschodzie Słowacji, na obrzeżach Bardejowskich Kąpieli. Niezależnie od tego, czy przebywacie na leczniczym pobycie uzdrowiskowym, czy znaleźliście zakwaterowanie na stronach poświęconych noclegom w Bardejowie i szukacie wskazówek dotyczących wycieczek oraz atrakcji w okolicy, z pewnością nie należy pomijać wizyty w Muzeum Architektury Ludowej w Bardejowie.

Skansen ukraińskiej wsi jest stałą ekspozycją Múzea ukrajinskej kultúry. Znajduje się w mieście Svidník, konkretnie w lokalizacji Kochanovský breh. Na powierzchni 11 hektarów znajduje się tu blisko 50 tradycyjnych domów mieszkalnych i budynków gospodarczych położonych pośród przyrody. Skansen udostępniono zwiedzającym w 1982 roku.

Teren ekspozycji płynnie przechodzi w pobliski amfiteatr. Odbywa się w nim co roku festiwal Slávnosti kultúry Rusínov - Ukrajincov Slovenska. Nasza kultura była zawsze ściśle powiązana z innymi kulturami, a właśnie kultura rusínska czy ukraińska stanowią jej niezłączną część.

Etnograficzna ekspozycja plenerowa, jak nazywa się skansen, obok głównych typów domów mieszkalnych prezentuje również tradycyjne budynki gospodarcze (spichlerze, stodoły, stogi, studnie, piwnice i inne), które wykorzystano do ekspozycji tradycyjnych narzędzi rolniczych. Chodzi tu o różnego rodzaju m.in. wozów, skrzyni na zboże, pługów, bron czy koszy na ziarno.

Wzdłuż potoku przepływającego przez wieś umieszczono obiekty techniczno-przemysłowe, do których działania niezbędna była woda. Zobaczymy tu młyn wodny z wsi Bogliarka, tartak wodny i stępy z wsi Livov oraz kilka mniejszych obiektów. Do innych bardzo ciekawych zabytków z pewnością zalicza się drewniana szkoła z bali z 1928 roku z wsi Kurov, strażnica pożarna z pierwszej połowy XX wieku z wsi Nižné Repaše oraz różne budynki o charakterze sezonowym. Do dziś tętni życiem tutejsza tradycyjna karczma furmańska z wozownią z początku XIX wieku, ponieważ serwowane są w niej posiłki. Dominantą skansenu jest cerkiew – greckokatolicka drewniana Chrám sv. Paraskievy z 1766 roku, która pierwotnie znajdowała się we wsi Nová Polianka (Mergeška). Ciekawostką jest to, że obecnie w drewnianej cerkwi organizowane są uroczystości ślubne i inne obrzędy.

Ekspozycja znajduje się 1 km od centrum miasta. Teren skansenu w Svidníku jest dostępny dla osób wózkach, jednak same obiekty nie są przystosowane. Od 1986 roku w ekspozycji etnograficznej organizowane są uroczystości „Poklady ľudu”. Przybliżają one odwiedzającym, jak wyglądało historyczne wesela rusińskie, powitanie wiosny z naciskiem na tradycje wielkanocne, świętowanie narodzin dziecka, chrzest, pokazy tradycyjnych rzemiosł ludowych, wiejską zabawę i wiele innych. Bardzo popularne są również Dni remesiel a ľudových tradícií, podczas których można zobaczyć klasyczną obróbku wikliny, drewna, gliny, metalu, nici oraz skóry.

Jeśli również Wy pragniecie poznać korzenie ukraińskich wsi, ich kulturę i tradycje, odwiedźcie skansen w Svidníku. Okolica miasta jest niezwykle atrakcyjna, pełna innych atrakcji oraz uroków przyrodniczych Nízkych Beskýd. Cały Prešovský kraj oferuje również różnorodne bazy noclegowe, które możecie zarezerwować bezpośrednio przez naszą stronę ubytovanie Prešovský kraj.

Miniskanzen drevených chrámov to ekspozycja wybudowana na terenie obiektu Bazilika minor w miejscowości Ľutina w powiecie Sabinov. Repliki drewnianych świątyń wykonane w skali 1:10 przedstawiają przykład sakralnej architektury wschodniej części kraju Slovensko. W 2011 roku miniskanzen otworzył i poświęcił arcybiskup preszowski i metropolita Ján Babjak SJ.

Budowa projektu przebiegała w kilku etapach. Dzięki współfinansowaniu ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska – Republika Słowacka (pierwszy i drugi etap) oraz Norweskiemu Mechanizmowi Finansowemu (trzeci etap) ekspozycja została rozszerzona również o świątynie z państw Polska i Ukraina.

Pierwszy etap zrealizowano w latach 2011–2012, w wyniku czego w skansenie powstało 11 miniatur z okolic miasta Snina. Miniatury pochodzą z miejscowości Brežany, Hrabová Roztoka, Inovce, Jalová, Kalná Roztoka, Kožuchovce, Matysová, Ruská Bystrá, Ruský Potok, Topoľa oraz Uličské Krivé.

Drugi etap zrealizowano w 2013 roku i przyniósł on do skansenu kolejnych 10 eksponatów, głównie z okolic miasta Bardejov. Miniatury pochodzą z miejscowości Frička, Hutka, Jedlinka, Kožany, Krivé, Lukov-Venecia, Mikulášová, Tročany, Vyšná Polianka oraz Zboj.

Trzeci etap zrealizowano w latach 2015–2016. Do skansenu trafiły miniatury z miejscowości Bodružal, Dobroslava, Hunkovce, Korejovce, Krajné Čierno, Ladomirová, Miroľa, Nižný Komárnik, Potoky, Príkra, Šemetkovce i Vyšný Komárnik. Miniatury ukraińskich świątyń pochodzą z miejscowości Jaseňa, Kanora, Lazečšina, Rekity, Svaľava oraz Užok. Późniejsze uzupełnienie o 9 miniatur z okolic miasta Svidník (2015–2016) zostało sfinansowane z darowizn organizacji słowackich rodaków oraz prywatnych darczyńców z USA.

Teren jest ogrodzony i oświetlony. Każda miniatura posiada własną tablicę informacyjną z opisem i historią. Większość miniatur słowackich świątyń przedstawia obiekty pochodzące z XVIII i XIX wieku. Osiem świątyń ze słowackiej części Łuku Karpackiego znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Miejscowość Ľutina, w której znajduje się miniskanzen, jest miejscem pielgrzymkowym. Odpowiednie noclegi w okolicy znajdą Państwo na naszej stronie noclegi powiat Sabinov.

Skansen w Humennem, znany również pod nazwą Ekspozycja Architektury Ludowej i Mieszkalnictwa należąca do Vihorlatské múzeum, znajduje się prawie w samym centrum miasta Humenné. Skansen usytuowany jest w pobliżu wspaniałego renesansowego kasztelu – Humenského zámku, w którym mieści się wyżej wymienione Vihorlatské múzeum.

Odwiedzający na powierzchni 4 hektarów znajdą łącznie 16 obiektów, które razem tworzą spójny obraz specyficznej architektury regionu wschodnio-karpackiego. Są to domy z bali urządzone dawnymi meblami, budynki gospodarcze, a także różne rzadkości, do których należą warsztat kołodziejski, garncarski i kowalski czy młyn wodny i studnia. Wszystkie te obiekty wraz z dawnymi narzędziami rzemieślniczymi i gospodarczymi tworzą doskonały obraz życia i mieszkalnictwa na Zemplíne w czasach dawno minionych, które nasze pokolenie zna już tylko z opowiadań.

Zwiedzanie rozpoczyna się w chacie z bali bez części gospodarczej, która przedstawiała typowe gospodarstwo ubogiego rolnika ze skromnym wnętrzem. Służyło ono wyłącznie zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Budynek zbudowano w Klenovej przed I wojną światową, a do skansenu przeniesiono go w 1977 roku. Obiekt jest trzypomieszczeniowy, składa się z komory, sieńczyka i izby. Jego ściany wykonano z ciosanych bali. Ich naroża są połączone zrębem i uszczelnione gliną z zewnątrz. Ciekawy jest dom mieszkalny połączony z młynem, który pochodzi z Vyšnej Jablonki. Młyn od razu przyciąga uwagę odwiedzających dużym drewnianym mechanizmem z koszem zasypowym i dwoma kamieniami młyńskimi, jednym wirującym i jednym nieruchomym.

Dominantą ekspozycji jest autentyczna greckokatolicka drewniana cerkiew Chrám sv. Michala Archanjela z Novej Sedlice. Pochodzi z 1764 roku i jest wyjątkowa także dzięki temu, że pierwotnie została wzniesiona bez użycia jakiegokolwiek gwoździa metalowego. Zapierający dech w piersiach barokowy wielokondygnacyjny ikonostas pochodzi z połowy XVIII wieku, a niektóre ikony pochodzą nawet z XVI wieku. Kościółek stoi w wygniecionym, wzniesionym miejscu, jak dawniej zalecały tradycje. Już wtedy miał wyrażać fakt, że jest siedzibą Boga, do którego z pokorą zwracali się wszyscy mieszkańcy, od młodzieży po starców, od rolników po drwali. Wszyscy szukali w nim zarówno miłości, jak i szczęścia oraz zrozumienia.

Architektura wiejska i koloryt tamtych czasów nie mogły pominąć warsztatu kowalskiego. Skansen w Humennom dysponuje w celach pokazowych warsztatem przewiezionym z Nechvaľovej Polianky, którego inwentarz dokładnie odpowiada jego przeznaczeniu. Podstawowe wyposażenie warsztatu stanowiło palenisko z miechem kowalskim, inaczej zwanym dmuchawą. Nie mogło tu zabraknąć różnych rodzajów kleszczy, młotków, przebijaków i kowadła. Częścią ekspozycji jest zadaszenie do podkuwania koni podkowami wyprodukowanymi właśnie w tym warsztacie. Niedaleko warsztatu znajduje się studnia żurawowa, spichlerz z bali z piwnicą oraz stóg „oboroh”.

Jak to jest w dobrym obyczaju w większości skansenów, także i tu odbywają się różne imprezy kulturalne oraz pokazy rzemiosł ludowych. Dzieje się to zazwyczaj w centrum skansenu, gdzie znajduje się swego rodzaju mały amfiteatr. Weźcie w nich udział i Wy, aby poczuć tę wyjątkową atmosferę. Zarezerwujcie nocleg na naszej stronie zakwaterowanie Humenné, a do skansenu będziecie mieć przysłowiowy rzut beretem.

Skanzen w Starej Lubowli (Ľubovniansky skanzen) to ekspozycja etnograficzna na wolnym powietrzu, która składa się z 25 obiektów pochodzących z okresu od pierwszej połowy XIX wieku do pierwszej trzydziestolecia XX wieku. Dominantą jest greckokatolicka drewniana cerkiew z Matysovej pochodząca z 1833 roku, która jest poświęcona św. Michałowi Archaniołowi. Do dziś odbywają się w niej podczas ważnych świąt kościelnych nabożeństwa obrządku wschodniego.

Muzeum Architektury Ludowej pod zamkiem lub Muzeum Wsi Zamagurskiej, jak nazywany jest skanzen w Starej Ľubovni, otworzyło swoje bramy dla publiczności w 1985 roku, dlatego zalicza się go do najmłodszych na Słowacji. Ekspozycja odzwierciedla wartości kulturowe regionu północno-zachodniego Spiša i północno-zachodniego Šariša, który był etnicznie zmieszany. Zgodnie żyli tu obok siebie przez wieki nie tylko Slováci, ale także Nemci, Rusíni, Gorali i Židia. Wiarygodnie przedstawiono tu wyjątkową różnorodność życia wiejskiego z okolicy.

Skanzen usytuowany jest tuż przy Ľubovnianskom hrade, z którym tworzą doskonale imponującą, wyjątkową scenerię krajobrazową. Podczas zwiedzania zwrócite uwagę na takie detale, jak wyprane pranie na ganku, niezmyta tablica w szkole czy sala weselna. Z wyczuciem przygotowana ekspozycja pomoże Wam powrócić myślami do czasów naszych prababć i okresu, którego nasze pokolenie nie doświadczyło.

Oprócz wspomnianej cerkwi podczas zwiedzania skanzenu obejrzysz sezonowe zagrody polne charakterystyczne dla regionu Spiš lub tradycyjne obiekty gospodarcze będące częścią zagród – stajnię, spichlerz, stodołę, gajówkę, młyn, szkołę, kuźnię. Najliczniej reprezentowane są jednak typowe budynki mieszkalne z bali z miejscowości Veľký Lipník, Litmanová, Jakubany, Kremná, Údol, Kamienka, Veľká Lesná i Jarabina, zbudowane w pierwszej trzydziestoleciu XX wieku.

Skanzen Stará Ľubovňa chce być przyjazny i dostępny dla każdego. Dlatego znajdziecie tu również makiety 3D umożliwiające oglądanie obiektów za pomocą dotyku dla osób niewidomych, drukowany przewodnik w alfabecie Braille’a, a także linię prowadzącą tworzoną przez poręcze, oznaczenia kierunkowe i informacje również w alfabecie Braille’a. Skanzen otwiera swoje bramy także dla osób z autyzmem. W okresie letnim możecie tu urządzić piknik lub nakarmić z dziećmi zwierzęta, które kiedyś żyły na tradycyjnym dworze gospodarskim. Najmłodsi goście mają do dyspozycji kącik dziecięcy z drewnianymi zabawkami, spichlerz z pamiątkami oraz ręcznie napędzaną drewnianą karuzelę.

Wspomniany sąsiadujący zamek w Starej Ľubovni to niejedna atrakcja Spiša, którą warto odwiedzić. Zarezerwujte nocleg w okolicy skanzenu Stará Ľubovňa i poznajcie wszystkie piękno, które oferuje region. Ułatwimy Wam poszukiwania, na naszej stronie zakwaterowanie Spiš znajdziecie poszczególne oferty obiektów noclegowych, a Wam pozostanie już tylko planowanie wspaniałej wycieczki.

Skanzen Osturňa, który leży w malowniczej zamagurskiej wsi na północy Słowacji, w powiecie Kežmarok, szczyci się mianem największego żywego skansenu na Słowacji. Miejscowość ta od 1979 roku jest ogłoszona rezerwatem przyrody architektury ludowej. Do dziś Osturňa zachowuje swoje tradycje, „drwiąc” z nowoczesnych, zabieganych czasów pełnych stresu i dóbr materialnych.

Zalicza się ją do słowackich pereł, do czego przyczyniają się takie fakty, jak to, że nie została utworzona sztucznie, a mieszkańcy zachowali w ramach swojej historii i kultury określone elementy. Niezależnie od tego, czy jest to typowa gwara osturniańska zwana „hvara”, zachowany zwyczaj chodzenia w stroju góralzkim, praca we własnym gospodarstwie czy tradycyjna kuchnia.

Licząca około 9 km długości wieś Osturňa została założona w 1313 roku i od tego czasu przeszła przez wiele trudnych prób. Przetrwała epidemie dżumy, wojny, pożary i opierała się powstaniom. Doświadczyła jednak również wielu pozytywnych zmian, rozwoju edukacji, kultury, gospodarki i życia duchowego. W 1648 roku miała już własny kościół i plebanię.

Plan wsi ukształtowany jest przez tutejszy potok, znajduje się tu wiele tradycyjnych drewnianych domów z zamkniętymi dziedzińcami w ciekawej zabudowie łańcuchowej. Miejscowa architektura jest oryginalna i oparta na detalach, które są widoczne już dzięki temu, że ramy okienne, narożne końce belek oraz fugi pomiędzy nimi są malowane.

W Osturni zachowały się niektóre z pierwotnych zagród góralskich. Skanzen składa się ze 157 obiektów chronionych jako zabytki, które w przedniej części typowego dziedzińca posiadają drewniany dom z bali z dachem siodłowym krytym gontem, a w tylnej części stodołę ze stajnią. Istotnymi zabytkami są greckokatolicka późnobarokowa cerkiew św. Michała Archanioła z 1796 roku, drewniana kaplica Świętego Krzyża z 1898 roku oraz murowana kaplica Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzice.

Miejscowość leży pomiędzy dwoma poszukiwanymi parkami narodowymi, Tatranským národným parkom i Pieninským národným parkom. Zarezerwuj nocleg na stronie gminy zajmującej się noclegami w Osturni i wyrusz śladami dawnych górali oraz nieskażonej dziewiczej przyrody. Region Zamagurie jest stworzony na wycieczkę pełną wrażeń i poznawania, dlatego podczas swoich wędrówek z pewnością nie omijaj skansenu w Osturni.