Skanseny Kraľovany

Pradawna osada Mokrý kút rozciąga się na przestronnej łące niedaleko wsi Vyšný Kubín, w malowniczym otoczeniu Chočských vrchov i Oravskej vrchoviny. Jest uważana za unikalny archeopark, w którym każdy, zarówno mały, jak i duży, znajdzie coś dla siebie.

Powstała dzięki inicjatywie archeolog Ľubice Kupcovej, która wraz z innymi pasjonatami historii zaczęła w 2012 roku pracować nad projektem pradawnej osady. Wizyta w tej wyjątkowej osadzie przybliży Wam kulturę łużycką, która panowała tu w epoce brązu i żelaza. Dowiecie się, jak ludzie żyli w pradziejach, czym się żywili, jak się ubierali, a także jakich narzędzi używali podczas codziennej pracy.

Skansen ma podzielony teren. Znajduje się tu część mieszkalna, teren produkcyjny oraz gospodarczy. Macie możliwość zobaczenia tu zrekonstruowanego szałasu typowego dla kultury łużyckiej typu orawskiego, który stanowi główną część ekspozycji. Drewnianych szałasów znajdują się tu łącznie trzy, przy czym każdy chroni inny piec. Piece, które są do dziś sprawne, służyły do wypieku chleba, wypału ceramiki i topnienia brązu. Teren gospodarczy przybliży Wam uprawę roślin oraz hodowlę zwierząt.

W pradawnej osadzie podczas organizowanych warsztatów możecie zajrzeć w tajniki życia w przeszłości. Zobaczycie, jak za pomocą dwóch kawałków drewna rozpalano ogień, jak odlewano potrzebne i funkcjonalne narzędzia z brązu, pieczono chleb i placki oraz jak wyglądał proces wypalania ceramiki jeszcze na długo przed wynalezieniem koła garncarskiego.

Wizyta w archeoparku polecana jest jako całodzienna wycieczka. Dlatego warto znaleźć nocleg w okolicy, abyście wieczorem nie musieli wracać do domu w stresie, i być może ostatecznie odwiedzili także inne atrakcje na Orawie. W znalezieniu odpowiedniego miejsca pomogą Wam nasze strony zakwaterowanie Vyšný Kubín i zakwaterowanie Orava.

Múzeum slovenskej dediny (Muzeum Słowackiej Wsi) to ekspozycja podlegająca Slovenskému národnému múzeu w Martine. Ta ekspozycja budowana jest w lokalizacji Jahodnícke háje w południowo-wschodniej części miasta Martin już od lat 60. XX wieku. Jest to największa ekspozycja etnograficzna na wolnym powietrzu na Słowacji, która po raz pierwszy otworzyła swoje bramy dla publiczności w 1972 roku, a od 2004 roku funkcjonuje całorocznie.

Na powierzchni 15,5 hektara znajduje się ponad 150 obiektów o charakterze mieszkalnym, gospodarczym, technicznym, społecznym i sakralnym, pochodzących z regionów północno-zachodniej Słowacji. Nie wszystkie są udostępnione zwiedzającym wewnątrz, jednak wiele z nich tak. Do reprezentowanych regionów należą Orava, Turiec, Kysuce - Podjavorníky oraz Liptov.

Najstarszą udostępnioną ekspozycją terenu skansenu jest region Orava. Budowano ją w dwóch etapach, w latach 1968–1972 oraz 1980–1984. Najbardziej godną uwagi zagrodą jest z pewnością zagroda szlachecka z Vyšného Kubína z 1748 roku. Region reprezentowany jest przez 10 zagród wiejskich. Zwiedzający zobaczą tu jednak również obiekty techniczne (olejarnię z Oravského Veselého, warsztat kowalski ze Suchej Hory), obiekty społeczne (leśniczówkę i karczmę z Oravskej Polhory), drobne obiekty sakralne (kapliczkę ze Bzín i Krušetnice) oraz samotnie stojące budynki gospodarcze różne (spichlerze i piwniczki na ziemniaki ze Zuberca, Dlhej nad Oravou i Sedliackej Dubovej).

Region Turiec budowano w latach 1974–1990, przy czym ekspozycja nadal nie jest ukończona zgodnie z pierwotnym planem. Dominantą jest rzymskokatolicki drewniany kościółek z Rudna z 1792 roku, w którym podczas imprez programowych odbywają się ewangelickie nabożeństwa lub rzymskokatolickie msze święte. Łącznie region ma zrealizowane budowlano 7 zagród (z Dubového, Moškovca, Nolčova, Trebostova, Čremošného, Sklabine, Slovian), 6 budowli sakralnych (kościół z Rudna, kapliczki z Beníc, Slovian i Polerieky, dzwonnice z Koštian i Ondrašovej), 2 warsztaty rzemieślnicze (warsztat kuśnierski i sukienniczy z Veľkého Čepčína), 4 obiekty społeczne (sklep i strażnicę pożarną z Laskára, kurię szlachecką z Blažoviec, altanę ze Slovenského Pravna, wozownię z Moškovca) oraz samotne budynki gospodarcze (stodołę z Blatnice, spichlerz z Karlovej, część gospodirczą zagrody z Kaľamenovej).

W regionie Kysuce - Podjavorníky prezentowana jest kultura i budownictwo ludowe z obszarów Kysuce, Javorníky, Žiarska kotlina, Rajecká dolina oraz środkowe Považie. Ekspozycja była budowana w latach 1972–1985. Obiekt szkoły podstawowej z Petrovíc i szałas pasterski z Papradna przedstawiają najpowszechniejszy wariant sezonowo wykorzystywanego obiektu na terenach pozabudowlanych wiosek w regionie Javorníky. Zagrody wiejskie z Kysúc prezentowane są w formie zabudowy ulicowej, natomiast w postaci rozproszonych siedlisk znajdziecie sezonowo wykorzystywane budowle z regionu Kysúc i Javorníkov.

Budowa ekspozycji regionu Liptov była realizowana w latach 1974–1990, a w 2005 roku udostępniono zwiedzającym pierwsze dwie zagrody. Chodzi o zagrody z Vavrišova i Východnej. Znajdują się tu również niedostępne dla publiczności zagrody z Liptovskej Lužnej, Hubovej, Nižnej Boce i Liptovskej Sielnice, dzwonnica z Trsteného, spichlerze z Ludrovej i Hubovej, obórka z Nižnej Boce, kuria szlachecka z Kráľovej Lehoty, chłodnia z Malinnej, szałasy dojniarek z Liptovskej Lužnej, dom mieszkalny z Vitálišoviec oraz stogi siana z Liptovskej Kokavy.

Ekspozycja całego skansenu przedstawia zwiedzającym wiarygodny obraz tradycyjnego budownictwa ludowego, mieszkalnictwa i sposobu życia na północno-zachodniej Słowacji w okresie drugiej połowy XIX wieku i pierwszej połowy XX wieku. Pierwotnym zamiarem było stworzenie spójnego obrazu sposobu życia i tradycyjnej kultury budowlanej na terenie całej Słowacji, oczywiście z odwzorowaniem poszczególnych specyfik typowych i regionalnych.

Jeśli podczas zwiedzania muzeum poczujecie ochotę na odświeżenie, odwiedźcie budynek karczmy z Oravskej Polhory, który jest wykorzystywany w tych celach. W skansenie organizowane są również warsztaty twórcze dla szkół podstawowych z wykorzystaniem tradycyjnych technik produkcji oraz materiałów. Dojedziecie do nas samochodem z centrum wsi przez Jesenskú ulicu, w kierunku Turčianskich Teplic lub Banská Bystrica.

Okolica Martina oferuje wiele innych ciekawych atrakcji, które warto odwiedzić. Planując zwiedzanie Múzea slovenskej dediny, koniecznie zaplanujcie wycieczkę wielodniową. Okolica zaoferuje Wam wiele piękna i możliwości spędzania wolnego czasu, a nasza strona z kolei zapewni wygodne noclegi w Martinie.

Vlkolínec to osada pod szczytem Sidrovo, która obecnie jest rezerwatem architektury ludowej, wpisanym na listę UNESCO. Osada Vlkolínec jest częścią miasta Ružomberok w kraju żylińskim. Można się tu dostać, skręcając z drogi między Ružomberkiem a Bańską Bystrzycą. Jednak ścieżkami i dróżkami do osady można dotrzeć niemal z każdej strony. Skansen jest wyjątkowy pod tym względem, że nawet obecnie niektóre domy są stale lub tymczasowo zamieszkane, dlatego konieczne jest, aby turyści odwiedzali tylko wyznaczone ekspozycje.

W źródłach pisanych Vlkolínec po raz pierwszy wspomniano bezpośrednio w 1461 roku. Kolejną ważną datą był 26 stycznia 1977 roku, kiedy rząd Słowackiej Republiki Socjalistycznej, w celu ochrony wartości kulturowej miejsca, zdecydował, że osada stanie się rezerwatem architektury ludowej. Wreszcie trzecie ważne wydarzenie miało miejsce 11 grudnia 1993 roku, kiedy Vlkolínec został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO.

Zabudowę osady tworzy obecnie czterdzieści pięć gospodarstw, są to drewniane domy mieszkalne oraz budynki gospodarcze. Ponieważ budynki powstawały na stromym zboczu, nierówny teren górski budowniczowie wyrównywali tak zwaną podmurówką, czyli kamiennym fundamentem. Na nim układali ociosane pnie drzew iglastych. Ściany traktowano kolorową zaprawą wapienną, co jest vlkolínskim unikatem. Na dachy wykorzystywano również to, czego w okolicy było najwięcej, czyli drewno, z którego wytwarzano gonty. Większość domów mieszkalnych składa się z trzech pomieszczeń: wejściowej sieni (kuchni), komory (pomieszczenia magazynowego) i izby (przestrzeni mieszkalnej i sypialni).

Oprócz domów mieszkalnych we Vlkolíncu znajdują się również inne ważne budynki. Prawdopodobnie najstarszą budowlą w osadzie jest dzwonnica, zbudowana w 1770 roku. Dzwonnica, która podobnie jak domy składa się z kamiennej podstawy i drewnianej części, służyła trzy razy dziennie jako znak czasu, a jednocześnie jej dzwonienie zwoływało mieszkańców na nabożeństwa, a także ostrzegało przed pożarami i innymi niebezpieczeństwami. Dominantą w centrum osady jest studnia z 1860 roku, głęboka na 12 metrów, z której wodę pitną czerpali wszyscy mieszkańcy Vlkolínca. Do ważnych budowli zalicza się także Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z 1875 roku oraz dawny budynek szkoły.

Na łąkach wokół Vlkolínca odwiedzający mogą obejrzeć tak zwane „štále”, czyli szałasy na siano, w których na zimę składowano siano, a dopiero później zwożono je w razie potrzeby. Niedaleko osady można natknąć się na kilka źródeł wody, z których w niektórych wypływa woda pitna.

Częścią skansenu jest oczywiście punkt gastronomiczny oraz sklep z pamiątkami. W ofercie, po wcześniejszym uzgodnieniu, znajduje się możliwość zwiedzania z przewodnikiem, pokazy rzemiosła, warsztaty twórcze, a dla wymagających również degustacja lokalnych specjałów.

Jeśli powyższe informacje przekonały Was, że Vlkolínec jest wart odwiedzenia, zarezerwujcie tutaj przez nasz portal tanie zakwaterowanie i zostańcie na Liptowie nieco dłużej, także ze względu na piękne okoliczne góry, parki wodne czy ośrodki narciarskie. W Ružomberku znajdziecie szeroki wybór apartamentów czy pensjonatów, a w pobliskim ośrodku rekreacyjnym Hrabovo wygodne domki i luksusowe drewniane chaty.