Ruiny Branisko

W kraju preszowskim, zaledwie 5 km od miasta Preszów, na wzgórzu Šarišský vrch nad miejscowością Veľký Šariš, dumně wznoszą się pozostałości rozległego Šarišského hradu. Swoją powierzchnią wynoszącą 2,7 ha należy on do największych średniowiecznych warowni na Słowacji. Zamek został wzniesiony w XII wieku i jego zadaniem była ochrona ważnego szlaku handlowego biegnącego wzdłuż doliny rzeki Torysa. W pierwszej wzmiance pisemnej z 1245 roku pojawia się pod nazwą „Castrum Sarus”. Dostęp do ruin jest stosunkowo prosty i mało wymagający. Na wzgórze zamkowe doprowadzi Was szlak pieszy oznakowany na żółto, który prowadzi bezpośrednio z parkingu pod zamkiem. Spokojnym krokiem wejście asfaltową ścieżką zajmie Wam około 40 minut.

Andezytowe wzgórze od najdawniejszych czasów było górą świętą, na której odbywały się najstarsze obrzędy i uroczystości religijne. Podstawą pierwszego zamku było fortyfikowanie wałowe, do którego później dobudowano drewniane palisady. Ta pierwotna twierdza po najmie tatarskim zaczęła przekształcać się w kamienny zamek. Już od początku swego istnienia zamek Šariš był zamkiem królewskim, na którym przebywali władcy podczas swoich wizyt w Abovie i na Sarišu. W latach 40. XIII wieku stał się centrum Šarišského komitátu, administracyjnej organizacji terytorium oraz siedzibą żupanów szaryskich.

Na początku XIV wieku zamek opanował ród Omodejów, który nie przepadał za królem Węgier Karolem Robertem z Andegawenów. Nowi właściciele powiększyli kompleks zamkowy o obiekty mieszkalne i gospodarcze, a także rozbudowali i wzmocnili fortyfikacje. Po bitwie pod Rozhanovcami w 1312 roku warownia ponownie stała się własnością królewską. Później, w 1405 roku, król Zygmunt Luksemburski darował ją Peterowi Perényiemu. Od tamtych czasów zamek przechodził w ręce wielu właścicieli i przeszedł liczne przebudowy budowlane. W 1642 roku przeszedł na własność rodu Rakoczych. Wybuch prochu strzelniczego w 1660 roku zapoczątkował jego upadek. Budynki zamkowe uległy tak dużym zniszczeniom, że w kolejnych latach wykorzystywano je wyłącznie na potrzeby wojska. Los obiektu ostatecznie przypieczętował pożar w 1687 roku.

Centrum Šarišského hradu była wysoka wieża czworoboczna, tzw. donżon, o wymiarach 13,2 x 13,2 metra. System obronny składał się z potężnych murów z czternastoma wbudowanymi basztami i strzelnicami. Na dziedzińcu znajdował się pałac zamkowy, cysterny, budynki gospodarcze oraz wieże obronne. Dzięki badaniom archeologicznym oraz późniejszej konserwacji i odbudowie niektórych obiektów, dziś możecie podziwiać mury obwodowe oraz wysoką na 15 metrów wieżę widokową, z której roztacza się wspaniała panorama na szczyty Vysokých Tatier, Levočské vrchy, pasmo górskie Čergov i Slanské vrchy. Dobrze widoczne są również pozostałości Kapušianskeho i Kamenického hradu. Całe wzgórze zamkowe zostało ogłoszone narodowym rezerwatem przyrody.

Zamek jest dostępny przez cały rok. Jeśli jednak zaplanujecie wycieczkę na koniec lipca, macie wyjątkową okazję wziąć udział w festiwalu filmowym Filmová noc. Podczas trzydniowego programu możecie liczyć na twórczość młodych twórców filmowych oraz różnorodne warsztaty i programy dla dzieci. W sierpniu możecie zmierzyć siły podczas zawodów biegowych Hradná míľa, a koniec wakacji upływa pod znakiem tradycyjnych występów historyczno-teatralnych Šarišské hradné dni. Noc z 14 na 15 września poświęcona jest nocnemu zwiedzaniu zamku.

Wycieczkę do pozostałości unikalnej średniowiecznej warowni warto połączyć z wizytą w stolicy regionu szaryskiego. Do najpiękniejszych zabytków Prešova należą bez wątpienia Prešovská kalvária oraz Konkatedrála sv. Mikuláša. Na swoją listę wakacyjną wpiszcie również rozrywkę w Aquaparku Delňa oraz relaks prozdrowotny w jaskini solnej. Jeśli chcecie odkryć kolejne atrakcije Šarišského regiónu, polecamy zarezerwowanie noclegu niedaleko Hradu Šariš. Noclegi we Veľkom Šariši to czyste i przytulne pokoje w romantycznych pensjonatach oraz niedrogich hosteli.

Dominantą okolicy wsi Kapušany, leżącej w powiecie Prešov, są zachowane ruiny obiektu Kapušiansky hrad. Znajdują się one na stosunkowo stromym skalistym wzniesieniu mezoregionu Spišsko-šarišské medzihorie. Z okazałej budowli z XIII wieku do dziś zachowały się obszerne kamienne mury, obwarowania, strzelnice czy nawet ślady po kominku. Można do nich dotrzeć umiarkowanie wymagającym podejściem z parkingu pod zamkiem. Droga na szczyt wzgórza zamkowego zajmuje około 40 minut.

Zamek został wzniesiony na miejscu dawnego grodu słowiańskiego prawdopodobnie w XIII wieku. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1249 roku, kiedy zamek wspominany jest pod nazwą Tobul. Obwarowania pełniły funkcję strażniczą, a ich zadaniem była ochrona drogi z miejscowości Prešov na północ. Budowę zlecili przedstawiciele rodu Maglód. Po ich wyginięciu zamek wielokrotnie zmieniał właścicieli, aż w 1312 roku został oblężony i zdobyty przez wojska królewskie. Uszkodzone umocnienia przez długi czas niszczały. W XV wieku obiekt trafił w ręce urzędnika Andreja Tetényiego, który za zgodą Zygmunta Luksemburskiego odbudował zniszczony zamek. W kolejnych stuleciach obiekt był wielokrotnie zdobywany przez wojska powstańcze. Na początku XVIII wieku sejm węgierski podjął decyzję o jego zniszczeniu poprzez podpalenie.

Kompaktowe obwarowania miały układ prostokątny. Składały się z podzamcza oraz zamku górnego. Podzamcze było chronione wysokim kamiennym murem, za którym znajdowały się budynki gospodarcze. Dostęp do samego zamku był chroniony jeszcze jedną bramą z wieżą na planie czworokąta. Dziedziniec otaczał mur obronny. W najszybciej dostępnym i najwyższym miejscu postawiono dwie wieże. Podczas gdy jedna pełniła funkcję obronną, druga była wieżą mieszkalną. Połączone były z innymi budynkami zamkowymi. Dostęp do zamku znajdował się od strony północnej. Bramy strzegła wieża wjazdowa.

Z pierwotnej budowli zachowała się znaczna część kamiennych murów. Na niektórych fragmentach widoczne są nawet pozostałości tynków. Uwagę przyciągają kamienne obramowania okien, strzelnic i portali. Można tu również zidentyfikować miejsce, w którym przed wiekami znajdował się kominek, a w niektórych częściach widoczne są fragmenty sklepień. Prace nad odnową zamku trwają od 2012 roku. Teren obwarowań jest bezpłatnie dostępny dla zwiedzających. Opłata pobierana jest jedynie za wstęp na wieżę.

Z obiektem Kapušiansky hrad wiąże się pouczająca legenda o dwóch skąpcach. Mieli to być przedstawiciele rodu Kapiów, którzy w swoim czasie posiadali ten obiekt. Chcieli przypodobać się królowi, wręczając mu podarunki. Obaj uszyli mieszki na swoje kosztowności. Jeden z braci zauważył jednak, że mieszek drugiego jest mniejszy. Zrozpaczony i zły odciął fragment swojego mieszka, aby nie dać więcej. W odpowiedzi drugi brat również odciął część swojego. Prowadzili te zabiegi tak długo, aż zostały im jedynie małe sakiewki. Króla jednak zasmuciły ich dary. Odwiedził Kapiów i gościł na zamku tak długo, aż w skrzyniach nie została ani jedna złota moneta. Chciwość obróciła się przeciwko nim.

Miłośnicy ruin i zabytków podczas wędrówek po wschodniej Słowacji mogą połączyć wycieczkę na wzgórze zamkowe ze zwiedzaniem obiektu Prešovská hvezdáreň a planetárium, spacerem do ruin obiektu Zbojnícky hrad lub wizytą w jaskini solnej. Wypoczynek nad wodą zapewnia kompleks Plaza Beach Solivar. Noclegi w pobliżu obiektu Kapušiansky hrad są dostępne w miejscowości Kapušany i okolicy, w tym domki, pensjonaty oraz apartamenty w miejscowości Prešov.

Na północno-zachodnim skraju pasma górskiego Slanské vrchy znajdują się ruiny obiektu Hrad Šebeš (zwanego również Šebešský hrad). Obecnie pozostały z niego jedynie ruiny. Pod względem administracyjnym obszar ten należy do miejscowości Podhradík w powiecie Prešov.

Podczas wizyty na zamku można zaparkować na bezpłatnym parkingu w miejscowości Podhradík bezpośrednio pod zamkiem. Stamtąd na zamek prowadzi ścieżka edukacyjna. Trasa jest niewymagająca i dostępna przez cały rok. Na 5 tablicach informacyjnych można dowiedzieć się więcej o historii zamku w latach 1315–1528, badaniach archeologicznych, odbudowie zamku oraz jego upadku. Ścieżka edukacyjna oferuje widoki na miejscowość i okoliczną przyrodę.

Zamek znajduje się na wysokości 529 m n.p.m. Miejsce to jest ogłoszone narodowym zabytkiem kultury oraz stanowiskiem archeologicznym z zamkiem z XIII wieku. Zamek znajduje się na wzgórzu nad miejscowością, w lokalizacji gródka Podhradie. Na skraju zachodniej strony stała okrągła wieża. W części wschodniej znajdował się pałac mieszkalny oraz mur obronny nad wejściem do zamku. Elementami były również fosa i wał obronny.

W źródłach historycznych zamek wspominany jest w 1315 roku. W dokumencie darowizny króla Karol I. Róbert terytorium z zamkiem zostało przyznane synowi Tomasza, rycerzowi Synkowi. Po wygaśnięciu rodu zamek został podarowany miastu Košice. Zamek ostatecznie przestał istnieć w 1550 roku, kiedy spalili go mieszkańcy miasta Prešov.

W regionie można odwiedzić również obiekt Zbojnícky hrad w miejscowości Ruská Nová Ves. W miesiącach letnich do dyspozycji jest zbiornik wodny Sigord. W miejscowości Prešov znajduje się ekspozycja Sklad soli Solivar oraz obiekt Hvezdáreň a planetárium v Prešove. Odwiedzić można także zabytek sakralny Katedrála sv. Mikuláša.

Noclegi w pobliżu obiektu Hrad Šebeš są dostępne w miejscowości Podhradík, gdzie znajdują się domki, chaty oraz kwatery prywatne. Oferty noclegów w miejscowości Prešov i okolicach mogą Państwo wyszukać na naszym portalu.

Słowacja jest krajem licznych zamków i warowni. Wiele z nich zniszczył upływ czasu lub działania wojenne. Zniszczeniu nie oparł się również Hrad Bodoň, który został wzniesiony jako gród obronny na zachodnich zboczach pasma Slanské vrchy. Pierwsza pisemna wzmianka o twierdzy pochodzi z 1285 roku, a jej nazwa pochodzi od szczytu Bodoň, na którym obecnie znajdują się już tylko jej pozostałości. Zamek przestał istnieć w 1299 roku, co oznacza, że pełnił swoją funkcję obronną zaledwie przez jedną dekadę.

Twierdza została wzniesiona na skalnym wzniesieniu na wysokości 855 m n.p.m. Jej założycielem był szlachcic Budun z miejscowości Ploské. Wierzchołek skały ma kwadratowy plan o wymiarach 52 x 50 m i stanowił przestrzeń mieszkalną zamku, chronioną na obwodzie murami. W najwyżej położonej części płaskowyżu, po stronie północnej, znajdowała się okrągła kamienna wieża o średnicy zewnętrznej 8 m. Przypuszcza się, że za murami znajdowały się drewniane domostwa i budynki gospodarcze.

Do ruin można dotrzeć z miejscowości Abranovce oraz Zlatá Baňa. Jeśli zdecydujecie się na drugą, łatwiejszą opcję, na zamek doprowadzi Was około 4-kilometrowy, żółto oznakowany szlak turystyczny. Trasa z miejscowości Abranovce jest nieco trudniejsza. W około jednej trzeciej podejścia znajduje się osobliwy formacja skalna Raslavkameň, z którą wiąże się kilka legend. Najpopularniejsza opowiada o rycerzu z Hrad Bodoň, który wbrew woli matki spotykał się z dziewczyną z miasta Prešov. Aby nikt nie mógł go tropić, przykuł podkowy konia odwrotnie. Matka jednak przeklęła go i na miejscu skamieniał.

Po krótkim podejściu dotrzecie na płaskowyż, nad którym dominuje skała. Obecnie po zamku pozostały jedynie fragmenty kamiennej wieży oraz obwarowań. Na leśnej polanie pod ruinami znajdują się ławki, na których możecie odpocząć. W miejscu odpoczynku znajduje się również palenisko przeznaczone do palenia ogniska.

W drodze z zamku możecie zatrzymać się przy 4-metrowym drewnianym megafonie i posłuchać wzmocnionych dźwięków lasu. Po wędrówce warto skorzystać z oferty zakwaterowania w pobliżu Hrad Bodoň w okolicy miejscowości Zlatá Baňa. W pobliskiej wsi Červenica znajdują się Slovenské opálové bane, znane z wydobycia opali o intensywnej grze barw. W regionie Prešovský kraj możecie również odwiedzić kąpielisko letnie Plaza Beach Solivar lub kryty Aquapark Delňa Prešov.